EMAS

Po wdrożeniu systemu zarządzania należy zapewnić, że efekty działalności, znaczące aspekty środowiskowe oraz operacje związane z nimi będą monitorowane. Monitorowanie i pomiary w systemie zarządzania środowiskowego zapewniają informację zwrotną w kwestiach celów i zadań środowiskowych oraz zgodności z wymaganiami prawa.

Wymaganie

Rozporządzenie EMAS, Załącznik I-A, punkt I-A.5.1.

Organizacja powinna ustanowić, wdrożyć i utrzymywać procedurę(-y) w celu regularnego monitorowania i wykonywania pomiarów kluczowych charakterystyk swoich operacji, które mogą mieć znaczący wpływ na środowisko. Procedura(-y) ta (te) powinna(-y) obejmować dokumentowanie informacji w celu monitorowania efektów, stosowanych środków sterowania operacyjnego oraz zgodności z celami i zadaniami środowiskowymi organizacji.

Organizacja powinna zapewnić, że stosowane i utrzymywane wyposażenie do
monitorowania i pomiarów jest wzorcowane lub sprawdzane oraz, że są zachowywane zapisy z tym związane.

W celu zapewnienia spełniania tego wymagania organizacja powinna przeprowadzić następujące działania:

opracować procedury monitorowania i przeprowadzania pomiarów, które obejmą wszystkie kluczowe charakterystyki (patrz lekcja 5.14.) specyficzne dla działań, usług i wyrobów organizacji,
zapewnić (przykładowo poprzez opracowanie procedury) aby wyniki monitorowania i pomiarów były dokumentowane, ewidencjonowane i przechowywane,
zapewnić, że zapisy dotyczące wyników monitorowania i pomiarów są analizowane pod kątem śledzenia poprawy efektywności działań środowiskowych, osiągania celów środowiskowych oraz nadzorowania znaczących aspektów środowiskowych,
wykonać przegląd urządzeń wykorzystywanych do monitorowania i pomiarów oraz zapewnić, że są nadzorowane w sposób wymagany przez odrębne przepisy lub w sposób zapewniający wiarygodność wyników,
opracować procedurę zapewniającą wiarygodność zapisów dotyczących nadzoru nad urządzeniami do monitorowania i pomiarów,
zdefiniować i określić wskaźniki lub parametry efektów działalności środowiskowej.

Monitorowanie i pomiary kluczowych charakterystyk bezpośrednio związane są ze sterowaniem operacyjnym. Dzięki prowadzeniu pomiarów tych parametrów organizacja nadzoruje swoje znaczące aspekty środowiskowe, co w rezultacie daje podstawę do utrzymywania prowadzonych procesów i działań zgodnie z wymaganiami prawnymi, które mają zastosowanie do danych aspektów. Monitorowanie i pomiary umożliwiają nadzór nad realizacją działań związanych ze znaczącymi aspektami środowiskowymi, dla których organizacja wyznaczyła cele i zadania.

Przykład: Konkretne wymagania dotyczące prowadzenia pomiarów zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji. W rozporządzeniu tym określono wymagania w zakresie pomiarów wielkości emisji, do prowadzenia których są obowiązani prowadzący instalację oraz użytkownicy urządzeń, w tym w szczególności:

1) przypadki, w których jest wymagany ciągły pomiar emisji z instalacji;

2) przypadki, w których są wymagane okresowe pomiary emisji z instalacji albo urządzenia, oraz częstotliwości prowadzenia tych pomiarów;

3) referencyjne metodyki wykonywania pomiarów;

4) sposób ewidencjonowania przeprowadzonych pomiarów.

Warto przy tym pamiętać, że niektóre obowiązki prowadzenia pomiarów mogą wynikać nie bezpośrednio z przepisów prawa, ale z wymagań określonych w decyzji administracyjnej (np. pozwolenie) albo w umowie (np. z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym).

Ważne jest, aby nie ograniczać wykonywania pomiarów i prowadzenia monitoringu tylko do tego zakresu, który jest regulowany wymaganiami prawnymi (wynikającymi z decyzji administracyjnych, pozwoleń, umów, itp.). W większości organizacji znaczące oddziaływanie na środowisko dotyczy także tych obszarów, które nie są regulowane prawnie, np. zaopatrzenie czy zużycie surowców. Jest to zwłaszcza istotne w sytuacjach, kiedy dla tego typu aspektów zostały ustanowione cele i zadania środowiskowe.

W każdym przypadku należy zapewnić, że wyposażenie służące do monitorowania i pomiarów posiada aktualne świadectwa zatwierdzenia typu, legalizacji, wzorcowania i sprawdzenia zgodnie z przepisami prawnymi, instrukcjami eksploatacji, Polskimi Normami i innymi wytycznymi. W przypadku wykonywania pomiarów przez wykonawcę zewnętrznego należy uzgodnić metodykę i sposób wykonywania pomiarów.

Uwaga: Nie zawsze konieczne, ani też możliwe jest prowadzenie fizycznych pomiarów. Organizacja w wielu przypadkach nie musi koniecznie instalować kosztownych urządzeń pomiarowych, może natomiast skorzystać z metod obliczeniowych, np. na bazie danych dotyczących wielkości zakupów lub składu kupowanych materiałów.

Dokumentacja

Procedura dotycząca prowadzenia pomiarów i monitorowania nie musi być udokumentowana. W praktyce jednak stosuje się udokumentowane procedury dotyczące:

prowadzenia pomiarów i monitorowania, której celem jest zapewnienie monitorowania efektów działalności środowiskowej,
nadzoru nad przyrządami pomiarowymi, której celem jest zapewnienie prawidłowego użytkowania oraz nadzoru przyrządów pomiarowych stosowanych do sterowania operacyjnego (kontrolowanie, monitorowanie i pomiar kluczowych charakterystyk procesów, operacji, usług lub wyrobów mogących mieć znaczący wpływ na środowisko), monitorowania i pomiarów znaczących aspektów środowiskowych.

Często wymienione wyżej elementy procedur są umieszczane w procedurach operacyjnych dotyczących konkretnych procesów lub obszarów działania.

Zapisy

W celu spełnienia wymagań w tym obszarze, organizacja powinna utrzymywać zapisy z prowadzonych pomiarów i monitorowania parametrów operacyjnych, a także prowadzić zapisy z nadzoru nad przyrządami pomiarowymi.