EMAS

Polityka środowiskowa określa ogólny kierunek działań środowiskowych organizacji i ustala zasady, jakimi będzie kierować się organizacja w kwestiach dotyczących środowiska. Polityka środowiskowa staje się punktem odniesienia, względem którego oceniane będą wszystkie działania w ramach SZŚ.

Polityka środowiskowa ma również niebagatelne znaczenie w procesie komunikacji z pracownikami, dostawcami oraz społecznością lokalną obrazując, jakie są priorytety organizacji w zakresie ochrony środowiska. Poprzez politykę organizacja pokazuje wszystkim zainteresowanym stronom, że jest świadoma swego oddziaływania na środowisko oraz pobliskie otoczenie i zobowiązuje się dobrowolnie do zminimalizowania negatywnego wpływu na środowisko.

Wymaganie

Rozporządzenie EMAS, Załącznik I-A, punkt I-A.2.)

Najwyższe kierownictwo powinno określić politykę środowiskową organizacji i zapewnić, że w określonym zakresie systemu zarządzania środowiskowego:
a) jest odpowiednia do charakteru, skali oraz wpływów na środowisko jej działań, wyrobów i usług;
b) zawiera zobowiązanie do ciągłego doskonalenia oraz zapobiegania zanieczyszczeniom;
c) zawiera zobowiązanie do spełniania mających zastosowanie wymagań prawnych i innych wymagań, do których spełnienia organizacja się zobowiązuje i które dotyczą jej aspektów środowiskowych;
d) stanowi ramy do ustalenia i przeglądu celów oraz zadań środowiskowych;
e) jest udokumentowana, wdrożona i utrzymywana;
f) jest zakomunikowana wszystkim osobom pracującym dla lub w imieniu organizacji oraz
g) jest publicznie dostępna.

Spełnienie wymagania

Polityka środowiskowa organizacji powinna zostać opracowana z udziałem i zatwierdzona przez kierownictwo najwyższego szczebla. Polityka powinna zawierać zestaw konkretnych deklaracji. W praktyce powstaje projekt takiego dokumentu, a następnie kolejne wersje polityki są konsultowane między zespołami i zainteresowanymi stronami w organizacji. W projekcie dokumentu należy uwzględnić kilka kluczowych obszarów:

opis działalności organizacji w kontekście jej działań, wyrobów i usług (zazwyczaj jest to bardzo zwięzły opis),
szeroko pojęte oświadczenie o intencjach. Powinno ono określać zarówno rolę organizacji oraz sposób, w jaki proponuje ona ograniczać negatywne oddziaływania na środowisko poprzez zarządzanie środowiskowymi aspektami swoich działań;
polityka powinna zawierać trzy główne, wymagane stwierdzenia (są one obowiązkowe w Rozporządzeniu EMAS): zobowiązanie do ciągłego doskonalenia, zapobiegania zanieczyszczeniom oraz przestrzegania przepisów prawnych i innych.

Polityka środowiskowa powinna odpowiadać zakresem systemowi zarządzania środowiskowego. Określenie zakresu systemu zarządzania odbywa się najczęściej na etapie wstępnego przeglądu środowiskowego (lekcja 5.3.).

Należy pamiętać, żeby sformułowana polityka i zawarte w niej deklaracje były czytelne, logiczne i możliwe do zrozumienia przez każdego pracownika i współpracownika organizacji, a także dostępne dla opinii publicznej.

W celu przygotowania dobrej i logicznej polityki środowiskowej można zrobić rozeznanie wśród organizacji o podobnym profilu działalności. Należy jednak unikać kopiowania treści polityk innych organizacji. Częstym błędem jest tworzenie polityki „bezpodmiotowej”, tj. pasującej do każdego typu organizacji po wpisaniu odpowiedniej nazwy. Każda organizacja jest inna, ma specyficzne wpływy na środowisko, inny personel i kierownictwo, którego poglądy mogą się znacznie różnić nawet od siostrzanej organizacji, w związku z tym zaleca się przygotowanie polityki dostosowanej do konkretnej organizacji.

Poprawna polityka środowiskowa powinna ukazywać klarowny kierunek działań organizacji oraz powinna być:

napisana zwięźle i przejrzyście,
wiarygodna i odpowiadać rzeczywistości,
motywująca pracowników do działania.

Polityka środowiskowa organizacji powinna być publicznie dostępna i przekazana wszystkim pracującym w organizacji lub osobom działającym w imieniu organizacji (tj. kontrahentom, podwykonawcom, pracownikom czasowym, itp.). Dobrym sposobem jej publicznego udostępnienia jest opublikowanie jej na stronie internetowej organizacji.

Uwaga: Politykę środowiskową można wprost zbudować na zasadach zawartych w podstawowych ustawach środowiskowych.

Przykład: Przykłady z ustawy – Prawo ochrony środowiska:

„ (…) Art. 5. Ochrona jednego lub kilku elementów przyrodniczych powinna być realizowana z uwzględnieniem ochrony pozostałych elementów.

Art. 6. 1. Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu.

2. Kto podejmuje działalność, której negatywne oddziaływanie na środowisko nie jest jeszcze w pełni rozpoznane, jest obowiązany, kierując się przezornością, podjąć wszelkie możliwe środki zapobiegawcze.

Art. 7. 1. Kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego zanieczyszczenia.

2. Kto może spowodować zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty zapobiegania temu zanieczyszczeniu.

Art. 8. Polityki, strategie, plany lub programy dotyczące w szczególności przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, gospodarki przestrzennej, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu powinny uwzględniać zasady ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju.

Art. 9. Każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych ustawą.

Przykłady z ustawy o odpadach:

Art. 6. Wytwórca odpadów jest obowiązany do stosowania takich sposobów produkcji lub form usług oraz surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwalają utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także ograniczają negatywne oddziaływanie na środowisko lub zagrożenie życia lub zdrowia ludzi.

Art. 7. 2. Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.

3. Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych. (…)

Art. 9. 1. Odpady powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania.

Art. 10. 1. Odpady powinny być zbierane w sposób selektywny. (…)

Art. 11. 1. Zakazuje się mieszania odpadów niebezpiecznych różnych rodzajów oraz mieszania odpadów niebezpiecznych z odpadami innymi niż niebezpieczne, z zastrzeżeniem ust. 2.

Art. 12. Unieszkodliwianiu poddaje się te odpady, z których uprzednio wysegregowano odpady nadające się do odzysku. (…)”

Przykłady z ustawy – Prawo wodne:

„ Art. 31. (…) 2. Korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, a także marnotrawstwa wody, marnotrawstwa

Uwaga dla małych organizacji: W małej organizacji, dla zakomunikowania polityki, może wystarczyć umieszczenie jej treści w widocznym miejscu. W dużej organizacji możne zaistnieć potrzeba zastosowania bardziej wyszukanych rozwiązań, np. przekazanie treści polityki w kopercie razem wydrukiem składników wynagrodzenia (jeżeli taka forma jest przyjęta).

Dokumentacja

Polityka środowiskowa powinna być dokumentem zatwierdzonym przez najwyższe kierownictwo. Często polityka jest drukowana w ozdobnej formie i eksponowana w sposób umożliwiający zapoznanie się z jej treścią każdemu, kto przebywa na terenie organizacji. Proces komunikacji polityki można udokumentować, ale nie jest to wymagane.