EMAS

Faktyczne włączenie pracowników w proces wdrażania oraz funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego wymaga odpowiedniego poziomu świadomości, wiedzy i kompetencji w zakresie ochrony środowiska, podstaw działania systemu oraz wpływów na środowisko związanych z prowadzonymi działaniami.

Wymaganie

Rozporządzenie EMAS, Załącznik I-A, punkt I-A.4.2.

Organizacja powinna zapewnić, że każda osoba wykonująca dla organizacji lub w jej imieniu zadania, które mogą mieć znaczący wpływ na środowisko zidentyfikowane przez organizację, jest kompetentna dzięki odpowiedniemu wykształceniu, szkoleniu lub doświadczeniu oraz powinna zachowywać związane z tym zapisy.

Organizacja powinna zidentyfikować potrzeby szkoleniowe związane z jej aspektami środowiskowymi i systemem zarządzania środowiskowego. Powinna ona zapewnić szkolenia lub podjąć inne działania, aby spełnić te potrzeby oraz powinna zachowywać związane z tym zapisy.

Organizacja powinna ustanowić, wdrożyć i utrzymywać procedurę, w celu uświadomienia osobom pracującym dla organizacji lub w jej imieniu:
a) znaczenia zgodności z polityką środowiskową i procedurami oraz wymaganiami systemu zarządzania środowiskowego,
b) znaczących aspektów środowiskowych i związanych z nimi rzeczywistych lub potencjalnych wpływów ich pracy na środowisko oraz korzyści dla środowiska wynikających z poprawy ich indywidualnego działania,
c) ich zadań i odpowiedzialności w osiąganiu zgodności z wymaganiami systemu zarządzania środowiskowego oraz
d) potencjalnych konsekwencji odstępstwa od ustalonych procedur.

Spełnienie wymagania

Skuteczny system zarządzania środowiskowego wymaga, aby osoby zaangażowane w działania, które mają lub mogą mieć wpływ na środowisko, miały odpowiednie kompetencje. Kompetencje te mogą być wynikiem odpowiedniego wykształcenia, doświadczenia bądź przeszkolenia. Jeżeli pracownicy nie mają wystarczających kompetencji uzyskanych wskutek wykształcenia lub doświadczenia, konieczne jest zidentyfikowanie potrzeb szkoleniowych i przeprowadzenie szkoleń.

Podczas określania potrzeb szkoleniowych można zadać sobie następujące pytania:

Jakie kompetencje wymagane są na różnych stanowiskach pracy w organizacji?
Jaki jest poziom wykształcenia i doświadczenia kadry?
Czy zostały wprowadzone nowe lub zmienione instrukcje stanowiskowe lub eksploatacyjne?

Dzięki powyższej identyfikacji możliwe jest wykrycie braków w wymaganych kompetencjach poszczególnych pracowników i określenie potrzeb szkoleniowych, aby uzupełnić kompetencje czy też wiedzę personelu.

W poniższej tabeli przedstawiono przykłady programu szkoleniowego (bez podanych terminów):

Jednostka	Temat szkolenia
Kierownictwo najwyższego szczebla	Koncepcja systemu zarządzania środowiskowego – rola kierownictwa najwyższego szczebla Wymagania prawne w zakresie środowiska – na poziomie ogólnym
Przedstawiciel kierownictwa	Wymagania Rozporządzenia EMAS Wymagania prawne dotyczące środowiska
Dział napraw	Polityka środowiskowa organizacji Procedura zapobiegania awariom Procedura postępowania z odpadami
Dział projektowy	Polityka środowiskowa organizacji Kwestie związane z oddziaływaniem wyrobów na środowisko Analiza cyklu życia
Dział zaopatrzenia	Polityka środowiskowa organizacji Zagadnienia związane z oddziaływaniem wyrobów na środowisko Procedura magazynowania substancji chemicznych
Kierownicy działów	Koncepcja systemu zarządzania środowiskowego (SZŚ) Polityka środowiskowa organizacji Cele i zadania środowiskowe Procedura w przypadku wystąpienia niezgodności i działania korygujące/ zapobiegawcze
Jednostka produkcyjna 1 – wszyscy pracownicy	Polityka środowiskowa organizacji Aspekty środowiskowe związane z jednostką 1 Procedury operacyjne związane z jednostką produkcyjną 1 Procedura komunikacji wewnętrznej
Jednostka produkcyjna 2 – wszyscy pracownicy	Polityka środowiskowa organizacji Aspekty środowiskowe związane z jednostką 2 Procedury operacyjne związane z jednostką produkcyjną 2 Procedura komunikacji wewnętrznej
Audytorzy wewnętrzni	Techniki prowadzenia audytu Procedura audytu wewnętrznego

Należy pamiętać, że szkolenie wszystkich pracowników nie jest formalnym wymaganiem. Szkolenia wymagane są tylko wtedy, kiedy ich brak może się przyczynić do powstania niezgodności lub złego nadzorowania aspektów środowiskowych.

Jednak podczas wdrażania systemu zarządzania środowiskowego można rozważyć przeszkolenie całej kadry w celu podniesienia świadomości pracowników na temat zarządzania środowiskowego i działań organizacji w zakresie ochrony środowiska.

Wymagane poziomy kompetencji w zakresie zagadnień środowiskowych różnią się naturalnie na poszczególnych stanowiskach. Niektóre stanowiska i/lub funkcje (zwłaszcza te, które mogą powodować znaczące oddziaływanie na środowisko) wymagają dogłębnej znajomości przepisów prawa i systemu zarządzania środowiskowego (SZŚ), w przypadku innych wystarczy wiedzieć, jak organizacja działa w zakresie zagadnień dotyczących środowiska. W związku z tym organizacja powinna dokonać identyfikacji poziomów wiedzy w zakresie zagadnień środowiskowych potrzebnych na poszczególnych stanowiskach i dla poszczególnych osób, a w konsekwencji, jakie są wymogi szkoleniowe pozwalające osiągnąć takie poziomy kompetencji. Tak więc, należy rozważyć dwa poziomy szkoleniowe:

szkolenie standardowe - przeznaczone dla całej organizacji, które będzie poświęcone zagadnieniom znaczenia systemu zarządzania środowiskowego, roli i odpowiedzialności pracowników w trakcie wdrażania i utrzymania systemu oraz konsekwencji odstępstwa od wymagań,
szkolenie specjalistyczne – dla poszczególnych pracowników lub komórek, których działanie związane jest ze znaczącymi aspektami środowiskowymi.

Uwaga: Przepisy ochrony środowiska w niektórych przypadkach wprost wymagają formalnych uprawnień potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia określonych działań.

Przykład: Ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową w artykule 9. zawiera wymagania kompetencyjne w stosunku do osób prowadzących działalność polegającą na obsłudze technicznej, demontażu oraz naprawie urządzeń i instalacji zawierających substancje kontrolowane, a także na odzysku substancji kontrolowanych, ich recyklingu, regeneracji, przekazywaniu do ponownego użytkowania oraz obrocie tymi substancjami. Ustawa o odpadach (artykuły 49 i 62 i związane) zawiera wymagania w stosunku do kierowników spalarni odpadów oraz do kierowników składowisk.

Większość szkoleń może być przeprowadzonych przez pracowników/specjalistów z własnej organizacji. Należy także pamiętać o przygotowaniu materiałów szkoleniowych oraz uwzględnieniu różnych metod szkoleniowych. Najczęściej stosowanymi metodami są:

wykłady – najbardziej przydatne na szkolenia ogólne i przedstawianie generalnych założeń, kwestii i idei, aczkolwiek jest to najmniej efektywna metoda,
dyskusje grupowe – osoby prowadzące szkolenie bardziej integrują się i łatwiej docierają do odbiorców,
pokazy wideo/multimedialne – skuteczna metoda, rzadko stosowana w oderwaniu od innych metod,
warsztaty oparte na przykładach (case study) – doskonalenie i kształcenie na praktycznych przykładach,
instruktaże stanowiskowe – szkolenie łączące wiedzę techniczną i specjalistyczną.

Uwaga: Zapewnienie odpowiednich kompetencji dotyczy również osób pracujących dla lub w imieniu organizacji. W zależności od sytuacji szkolenia mogą obejmować podwykonawców i dostawców – przede wszystkich tych, którzy działają na terenie organizacji.

Dokumentacja

Nie jest konieczne dokumentowanie procedury identyfikacji potrzeb szkoleniowych i planowania i prowadzenia szkoleń. Weryfikator będzie sprawdzał poziom kompetencji i świadomości pracowników. Dopiero kiedy uzna, że jest on niewystarczający, może uznać udokumentowanie procedury za właściwe działanie korygujące.

Zapisy

Konieczne jest prowadzenie zapisów poświadczających kompetencje pracowników zatrudnionych na stanowiskach, gdzie brak odpowiednich kompetencji mógłby doprowadzić do zwiększonego negatywnego oddziaływania na środowisko. Zapisy te mogą obejmować zapisy z odbytych szkoleń oraz inne dowody uzyskania wymaganego doświadczenia (np. świadectwa pracy) lub wykształcenia.

Zapisy dotyczące szkoleń wewnętrznych na ogół obejmują listy obecności i program szkolenia.