ࡱ> "$ !E9 bjbj%,$l  ccc8c<ceeeee1qKq Wq7999999$v T]I_q]n1q_q_q]KreeaKrKrKr_q:ee7Kr_q7KrKry6;ee aw^cqÏ;0ݏ^q;KrTAUMACZENIE NIEOFICJALNE KOMISJA ZALECENIA KOMISJI z dnia 7 wrze[nia 2001 W sprawie wytycznych dotyczcych wdro|enia Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady dopuszczajcego dobrowolny udziaB organizacji w systemie eko-zarzdzania we Wsplnocie (EMAS) (notyfikowana jako dokument nr C(2001) 2503) (Tekst majcy znaczenie dla EOG) (2001 / 680 / WE) KOMISJA WSPLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc Traktat ustanawiajcy Wsplnot Europejsk, a w szczeglno[ci ArtykuB 211, akapit drugi, a tak|e majc na uwadze, co nastpuje: 1) Rozporzdzenie (WE) numer 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczajce dobrowolny udziaB organizacji w systemie eko-zarzdzania i audytu we Wsplnocie (EMAS), okre[la wBa[ciwie wymagania udziaBu organizacji w systemie eko-zarzdzania (EMAS) 2) Rozporzdzenie (WE) numer 761/2001 wzywa Komisj do promocji jednolitego stosowania rozporzdzenia EMAS, w szczeglno[ci na obszarze weryfikacji zgodnie z ArtykuBem 4(7). 3) Nale|y ustanowi wytyczne weryfikacji organizacji w celu zapewnienia jednolitego stosowania, poprzez wyja[nienie przepisw i bezpo[rednie kierowanie dziaBaD weryfikatorw [rodowiskowych. 4) Nale|y tak|e przedstawi praktyczne wytyczne odno[nie wdro|enia Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 w celu wsparcia organizacji i wkBadu w harmonijny rozwj EMAS we wszystkich Krajach CzBonkowskich. Wytyczne te powinny dotyczy w szczeglno[ci zaanga|owania pracownikw zgodnie z ZaBcznikiem I(B)(4) do tego Rozporzdzenia i sporzdzania deklaracji [rodowiskowych zgodnie z ZaBcznikiem III (3)(1). 5) Nale|y zapewni aby wytyczne dla rekomendacji byBy zgodne z opini Komitetu powoBanego na mocy ArtykuBu 14 Rozporzdzenia (WE) nr. 761/2001 je[li pomoc w rekomendowaniu jest zgodna z opini Komitetu ustanowionego zgodnie z przepisami Komisji Europejskiej numer 761/2001 PRZYJMUJE NINIEJSZ DECYZJ: 1. Deklaracje [rodowiskowe EMAS jak wspomniano w Artykule 3(2) lit. (c) Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 nale|y przygotowa zgodnie z wytycznymi okre[lonymi w ZaBczniku I tej rekomendacji. 2. Organizacje wdra|ajce EMAS powinny rozwa|y wytyczne odno[nie udziaBu pracownikw okre[lone w ZaBczniku II. 3. Organizacje i weryfikatorzy [rodowiskowi powinni rozwa|y wytyczne odno[nie identyfikacji aspektw [rodowiskowych oraz oceny ich wa|no[ci okre[lone w ZaBczniku III. 4. MaBe i [rednie organizacje oraz weryfikatorzy [rodowiskowi powinni mie [wiadomo[ wytycznych weryfikacji dla MZP okre[lonych w ZaBczniku IV. 5. Niniejsza decyzja skierowana jest do PaDstw CzBonkowskich. Sporzdzono w Brukseli, dnia 7 wrze[nia 2001 r. W imieniu Komisji Margot WALLSTRM CzBonek Komisji ZAACZNIK I WYTYCZNE W SPRAWIE DEKLARACJI ZRODOWISKOWEJ EMAS (wszystkie odniesienia do zaBcznikw dotycz zaBcznikw do Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001, o ile nie stwierdzono inaczej) Wstp EMAS jest narzdziem sBu|cym organizacjom w zarzdzaniu i doskonaleniu ich dziaBalno[ci [rodowiskowej. Wytyczne te s przeznaczone dla wsparcia organizacji w opracowaniu deklaracji [rodowiskowej zgodnie z wymaganiem Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 i zidentyfikowaniu rozpatrywanych kwestii w przygotowaniu deklaracji zgodnie z ZaBcznikiem III. W przygotowaniu niniejszych wytycznych wiele uwagi po[wicono potrzebom informacyjnym zainteresowanych stron i tym jak organizacje mog je zaspokoi. Otwarto[, przejrzysto[ i okresowe dostarczanie [rodowiskowych informacji s kluczowymi czynnikami odr|niajcymi EMAS od innych systemw. S one wa|ne dla organizacji w budowaniu zaufania pomidzy zainteresowanymi stronami. Planowanie. DokBadne przygotowanie deklaracji [rodowiskowej podniesie jej u|yteczno[ i zwikszy warto[ wynikajc z przekazywania efektw i cigBego doskonalenia dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji. W szczeglno[ci pojawi si mo|liwo[ prezentacji pozytywnego wizerunku dziaBalno[ci organizacji wobec klientw, dostawcw, lokalnej spoBeczno[ci, podwykonawcw i pracownikw. Zainteresowane strony wymagaj r|nego typu informacji. Wczesne rozpoznanie ich potrzeb jest wa|ne w decydowaniu o tym, co powinna zawiera deklaracja, jak powinna mie form i w jaki sposb ma zosta upubliczniona. EMAS pozwala organizacjom na elastyczny wybr okre[lonych informacji dla okre[lonego audytorium jednocze[nie zapewniajc, |e wszystkie informacje s dostpne dla tych, ktrzy tego wymagaj. Nale|y zwrci uwag na to, jak najlepiej przekazywa informacje, czy to w postaci raportu czy w formie wypisw wybranych z caBego zatwierdzonego materiaBu. Informacje wykorzystane w deklaracji [rodowiskowej powinny by z Batwo[ci dostpne w systemie zarzdzania [rodowiskowego i jako takie nie powinny okaza si trudne do opracowania. Mimo, |e Rozporzdzenie (WE) numer 761/2001 wymaga opracowania informacji [rodowiskowych w formie drukowanej, przeznaczonej dla tych ktrzy nie maj innej mo|liwo[ci dostpu do takowej informacji (ZaBcznik III (3)(1)), zachca si organizacje do korzystania ze wszelkich innych dostpnych metod upublicznienia deklaracji [rodowiskowej (ZaBcznik III (3)(6)). Dokumenty opracowane w formie elektronicznej, poprzez strony internetowe, w oszczdny sposb zapewniaj szeroki dostp do informacji szerokiej grupie osb i mog by z Batwo[ci wydrukowane dla tych, ktrzy takiego dostpu nie maj. W ten sposb, organizacja mo|e unikn wysokich kosztw druku raportw. Dla oddania caBo[ciowego obrazu dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji, Rozporzdzenie numer 761/2001 gBosi, |e informacja [rodowiskowa musi by udostpniona w ujednoliconej wersji drukowanej podczas pierwszej rejestracji organizacji i potem co 3 lata. Dodatkowo, organizacja musi corocznie aktualizowa ka|d zmian w tej informacji (z wyjtkiem okoliczno[ci okre[lonych w przewodniku weryfikacji, zatwierdzeniu i czstotliwo[ci audytu przedstawionym w ZaBczniku II decyzj Komisji 2001/681/EC(1)). patrz strona 24 Struktura i tre[. Jako dokument publiczny, deklaracja [rodowiskowa powinna by jasno i zwizle napisana. Deklaracje EMAS nie powinny by dBugimi, skomplikowanymi dokumentami. Krtka, dobrze zaprezentowana deklaracja mo|e przekaza wszelkie niezbdne informacje czytajcemu. Jest to wa|ne w szczeglno[ci dla maBych przedsibiorstw. Rozporzdzenie (WE) numer 761/2001 nie precyzuje struktury deklaracji [rodowiskowej lub kolejno[ci w jakiej powinny by przedstawione jej elementy, ale pozostawia okre[lenie tej struktury do decyzji organizacji pod warunkiem, |e speBnione zostan wszystkie wymagania ZaBcznika III (3)(2). Je|eli organizacja opracuje korporacyjn deklaracj [rodowiskow obejmujc kilka oddziaBw organizacji, powinna w niej uwzgldnia i jasno zidentyfikowa znaczce wpBywy na [rodowisko ka|dego z oddziaBw i zrelacjonowa je w deklaracji korporacyjnej (ZaBcznik III (3)(7)). Czytajcy deklaracj [rodowiskow mog zechcie porwna wyniki dziaBalno[ci [rodowiskowej wystpujce w pewnym okresie czasu, dla zidentyfikowania znaczcych trendw. Zatem wa|ne jest wBczenie tego samego rodzaju informacji wystpujcych w raportowaniu w poprzednich latach, jak rwnie| powtarzanie i zachowanie podobnej formy przedstawienia informacji, uBatwiajcej jej porwnanie i zrozumienie. Mo|e okaza si pomocne wyznaczenie osoby z poza organizacji do przegldnicia i skomentowania przygotowanego dokumentu. WYTYCZNE Niniejsza cz[ prezentuje wytyczne dla wymagaD wyszczeglnionych w ZaBczniku III (3)(2). Wymaganie: Punkt (a)  jasny i jednoznaczny opis organizacji rejestrujcej si w EMAS i streszczenie dotyczce jej dziaBaD, wyrobw i usBug a oraz jej zwizkw z macierzystymi organizacjami, je[li ma zastosowanie . Zamiar : prezentacja dziaBaD, wyrobw i usBug organizacji. Sposb postpowania : Przedstawienie lokalizacji organizacji oraz krtki opis jej dziaBaD, wyrobw i [wiadczonych usBug. ZaBczone mapki, fotografie czy schematy mog znacznie uBatwi prezentacj i sBu|y do zilustrowania struktury zarzdzania oraz zwizkw z innymi cz[ciami organizacji. Je[li tylko cz[ organizacji jest zarejestrowana w ramach EMAS, powinno to by jasno stwierdzone w celu uniknicia ewentualnych niejasno[ci w przypadku blisko powizanych cz[ci organizacji z punktu widzenia geografii czy zarzdzania. Je|eli organizacja posiada szerok ofert wyrobw, mo|na je poBczy w grupy. Opracowanie powinno uwzgldnia wyroby i usBugi, liczb zatrudnionych a w danej organizacji oraz podstawowe dane ekonomiczne. Je|eli organizacja jest w cz[ci wBa[cicielem filii, spBek typu joint-venture czy produkcji zleconej na zewntrz, to rwnie| powinno zosta uwzgldnione. To samo dotyczy przej, fuzji i wyprzeda|y majtku wBasnego majcych miejsce w danym roku. Dobra praktyka : mapy i wykresy obja[niajce fotografie lotnicze schematy klasyfikacja organizacji (np. kod NACE) nazwisko osoby kontaktowej (je[li ma zastosowanie) Wymaganie : Punkt (b)  polityka [rodowiskowa i zwizBy opis systemu zarzdzania [rodowiskowego organizacji . Zamiar : Przedstawienie zobowizaD polityki [rodowiskowej i ich sposobu wdro|enia w organizacji. Sposb postpowania: DoBczenie polityki [rodowiskowej do deklaracji [rodowiskowej. Krtki zarys schematu zarzdzania dotyczcy wdro|enia polityki. Schemat organizacji ukazujcy odpowiedzialno[ za kwestie [rodowiska mo|e demonstrowa sposb, w jaki wdro|ony zostaB system zarzdzania [rodowiskowego. Prosty schemat blokowy lub wykres mog rwnie| ukaza powizania pomidzy przyjt polityk, identyfikacj i ocen aspektw [rodowiskowych, przyjtymi celami i zadaniami oraz audytem. Dobre pomysBy : doBczy polityk [rodowiskow, je[li to mo|liwe List Wprowadzajcy podpisany przez prezesa organizacji doBczy schemat organizacyjny wraz z list kontaktw pracownikw organizacji zajmujcych si ochron [rodowiska doBczy schemat ilustrujcy struktur systemu zarzdzania [rodowiskowego doBczy uwagi na temat ewentualnych powa|niejszych zmian w polityce [rodowiskowej bdz w systemie zarzdzania Wymaganie : Punkt (c)  opis wszystkich znaczcych bezpo[rednich i po[rednich aspektw [rodowiskowych, skutkujcych znaczcymi wpBywami organizacji na [rodowisko oraz wyja[nienia dotyczce charakteru wpByww w odniesieniu do tych aspektw. (ZaBcznik VI). Zamiar : Przedstawienie oglnego obrazu znaczcych aspektw [rodowiskowych organizacji i wyja[nienie [rodowiskowych nastpstw jej dziaBaD, wyrobw i usBug. Kwesti kluczow jest zrozumienie, przez czytajcego, powizaD pomidzy dziaBalno[ci organizacji a znaczcymi wpBywami na [rodowisko, ktre powoduje. Sposb postpowania: Mo|na opisa sposb w jaki ka|dy ze znaczcych aspektw [rodowiskowych wpBywa na [rodowisko. Alternatywnie, organizacja mo|e przedstawi r|ne media [rodowiskowe (takie jak powietrze, woda, grunt...) i opisa, ktry ze znaczcych aspektw oddziaBywuje na nie. Wykresy typu wej[cie/wyj[cie, matryce i obja[niajce piktogramy mog by u|yteczne w przekazywaniu informacji w zwizBej formie. Mo|na rwnie| sign do przewodnika o aspektach [rodowiskowych i wpBywach na [rodowisko w ZaBczniku III. Nale|y rwnie| omwi wpBywy na [rodowisko po zaistnieniu wypadkw oraz kwesti odpowiedzialno[ci [rodowiskowej, gdy| wpBywy zwizane z przeszB dziaBalno[ci mog przeBo|y si na przyszBe zobowizania. PrzykBad  Aspekty [rodowiskowe i wpBywy na [rodowisko Jest wa|ne aby deklaracja [rodowiskowa EMAS w sposb jasny opisywaBa powizania pomidzy programem [rodowiskowym z jego r|norodnymi formami dziaBania, a charakterem wpBywu na [rodowisko. Jedn z wielu mo|liwo[ci przedstawienia takiej relacji jest ukazanie przy pomocy piktogramu zwizku midzy funkcjonowaniem programu a charakterem wpByww na [rodowisko DZIAAANIE Charakter wpBywu na [rodowisko  ETAPY dziaBalno[ci produkcyjnej  ZAOPATRZENIE Zakup materiaBw do produkcji, dystrybucja i marketing Zakup materiaBw plastycznych do produkcjiUtrata nieodnawialnych zasobw naturalnychZakup papieru, tektury i materiaBu do druku Utrata bior|norodnych zasobw , globalne ocieplenie i zanieczyszczenie wody PRODUKCJA (zaBczy dane liczbowe dot. wyrobw i usBug ) Wytwarzanie produktu WytBaczanie produktu na prasie Globalne ocieplenie i zakwaszenie WytBaczanie produktu na prasie i drukowanieLokalne zanieczyszczenie powietrza. Aluminium, lakier, farba, odpady rozpuszczalnikowe  MARKETING I ADMINISTRACJA Opracowanie, promocja i marketing wyrobw i usBug Grafika opakowaD produktw i towarwOdpady powstaBe przez zu|ycie i usuwanie materiaBu fotograficznego i chemikaliw zawierajcych metale i kwasy Operacje biurowe  zu|ycie energii, papieru i wyposa|enia biurowegoGlobalne ocieplenie i wytwarzanie odpadw DYSTRYBUCJA Transport wyrobw drog ldow i powietrzn z miejsca wytworzenia do centrum dystrybucyjnego i do odbiorcy hurtowego i detalicznego U|ycie kartonu i folii pakowej w tranzycie Zu|ycie zasobw i wytwarzanie odpadwTransport ldowy i powietrznyGlobalne ocieplenie i lokalne zanieczyszczenie powietrza. Wyczerpywanie si zapasw ropy. Nat|enie ruchu, haBas i zanieczyszczenie USUWANIE Usuwanie odpadw przez klientw, nadmierne zapasy, usuwanie odpadw poprzez ponowne u|ycie, recykling, spalanie bdz skBadowanie Usuwanie produktw opakowaniowych przez konsumentwZwikszanie ilo[ci odpadw komunalnych  Inn metod przedstawienia wpByww na [rodowisko w efekcie dziaBaD organizacji, mo|e by ich prezentacja w formie elementw  wej[cia i wyj[cia poszczeglnych operacji produkcyjnych  [rodowiskowego bilansu . Wej[cieWyj[cieOddziaBywanie na [rodowisko Paliwo lotniczeEmisja do powietrza w postaci: dwutlenku wgla pary wodnej wglowodorw tlenkw azotu Parowanie paliwa (emisja gBwnie do powietrza): dwutlenek wgla wglowodory  Globalne ocieplenie Globalne ocieplenie Globalne ocieplenie, wytworzenie warstwy ozonowej, Globalne ocieplenie, zakwaszenie, wytworzenie przyziemnej warstwy ozonowej, utrata stratosferycznej warstwy ozonowej, nadmierne nawo|enie gleby Konsumpcja nieodnawialnych zasobw naturalnych Globalne ocieplenie Globalne ocieplenie, wytworzenie przyziemnej warstwy ozonowej  Dobre pomysBy : poda kryteria identyfikacji znaczcych wpByww na [rodowisko dla speBnienia wymagania ZaBcznika VI(6)(1) u|y tabel, diagramw i wykresw Wymagania: Punkt (d)  opis celw i zadaD [rodowiskowych w odniesieniu do istotnych aspektw [rodowiskowych i wpByww na [rodowisko . Zamiar : Zaprezentowanie intencji organizacji do pracy nad popraw dziaBalno[ci pro [rodowiskowej. Program [rodowiskowy organizacji wraz z celami i zadaniami, mo|e by pomocny dla czytajcego w zrozumieniu dziaBaD na rzecz polepszenia stanu [rodowiska. Nale|y zademonstrowa jasne powizanie pomidzy znaczcymi aspektami, a planami doskonalenia dziaBalno[ci [rodowiskowej. Sposb postpowania: Mo|na odnie[ cele i zadania do znaczcych aspektw [rodowiskowych i ich wpByww. W formie tabeli z podaniem terminu realizacji poszczeglnych zadaD i celw w poBczeniu z informacjami wymaganymi w punkcie(c). Przedstawione cele i zadania powinny by jasno okre[lone, adekwatne i tam, gdzie mo|liwe, wymierne. PrzykBad  Program [rodowiskowy, zadania i cele. Zagadnienie  Cele/zadania DziaBanie Termin realizacjiMateriaBy  zu|ycie materiaBw Redukcja wpBywu na [rodowisko poprzez zmniejszenie zu|ycia materiaBu o 20 % WBczenie wytycznych [rodowiskowych do polityki zakupwKoniec 200XRozpuszczalniki i lotne komponenty organiczne (VOC)Redukcja emisji rozpuszczalnikw do rocznego [redniego poziomu: 53 g/m2 (staBy) 56 g/m2 (metaliczny) Uruchomienie nowej malarni i stosowanie farb wodno- rozpuszczalnych Rozpoczcie nowych operacji malarskichPoBowa 200X PoBowa 200X Dobre pomysBy : - przedstawi uzasadnienie wyboru poszczeglnych celw i zadaD z odniesieniem do dziaBaD zapobiegawczych, je[li ma zastosowanie - informowa o ustaleniu odpowiedzialno[ci dla osignicia zaBo|onych celw - poda szacunkowy koszt osignicia celw i zadaD - odnie[ si do celw i zadaD z poprzednich okresw raportowania Wymaganie : Punkt (e) 'streszczenie dostpnych danych dotyczcych efektw dziaBalno[ci organizacji w porwnaniu z celami i zadaniami [rodowiskowymi, w odniesieniu do znaczcych wpByww organizacji na [rodowisko. Streszczenie mo|e zawiera dane liczbowe dotyczce emisji zanieczyszczeD, wytwarzania odpadw, zu|ycia surowcw, energii i wody, haBasu, jak rwnie| innych aspektw wymienionych w zaBcznikuVI. Dane pozwalaj na porwnanie, rok po roku, oceny rozwoju efektw dziaBalno[ci organizacji . Zamiar : Przedstawienie danych dotyczcych dziaBalno[ci [rodowiskowej i zaawansowanie w osigniciu celw zadaD. Pokazanie w jaki sposb dziaBanie na rzecz [rodowiska organizacji zmienia si z upBywem czasu. Sposb postpowania: Podawa dane dotyczce efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej w odniesieniu do celw i zadaD ,dla znaczcych aspektw [rodowiskowych, okre[lonych zgodnie z ZaBcznikiem VI. Mo|e to by przedstawione przy pomocy wykresw, schematw i tabel. Warto[ci bezwzgldne dotyczce efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej mog by zestawione ze wskaznikami efektw dziaBalno[ci i w ten sposb odnoszc je do wielko[ci produkcji, obrotu, itp. Podczas przygotowania danych, nale|y zwrci uwag czy u|yte jednostki pomiaru s wBa[ciwe. Z chwil gdy zostan zgromadzone dane z kilku zrdeB systemu zarzdzania [rodowiskowego, organizacja musi zapewni rwnie|, |e sposb gromadzenia danych jest prawidBowy i mo|e zosta sprawdzony i powielony przez weryfikatora [rodowiskowego. Dane powinny by przekazane w spjnym formacie dla rocznego porwnania. Nie wszystkie cele mog by osignite w przyjtym okresie czasu, je|eli ambitna organizacja sama je ustanawia. Je|eli cele i zadania nie zostaBy osignite, dobr praktyk jest doBczenie do Deklaracji Zrodowiskowej krtkiego wyja[nienia powodw. PrzykBad  emisja CO2 w odniesieniu do celw i wymogw prawnych.  EMBED Excel.Chart.8 \s  Dobre pomysBy : - korzystanie ze wskaznikw dziaBania znacznie poprawia jasno[, przejrzysto[ i porwnywalno[ informacji przekazywanych przez organizacj - wyja[nienie jakie dziaBania zostaBy podjte dla osignicia aktualnego poziomu dziaBalno[ci - przedstawienie dziaBania w stosunku do przyjtych zaBo|eD i celw, a tak|e wobec wymagaD prawnych i krajowych lub sektorowych celw [rodowiskowych - wyja[nienie metody uzyskania i przetworzenia danych - przedstawienie stopnia realizacji celw i zadaD z wcze[niejszych deklaracji [rodowiskowych dla oddania caBo[ciowego obrazu dziaBalno[ci [rodowiskowej - uwagi dot. powodw, dla ktrych cele nie zostaBy osignite - uwagi dotyczce braku danych (brak przeprowadzenia pomiarw, brak pozwoleD [rodowiskowych lub ustalenia warto[ci granicznych itp.). Wymaganie: Punkt (f) 'inne czynniki dotyczce dziaBalno[ci [rodowiskowej, w tym efektw dziaBalno[ci z zastosowaniem przepisw prawnych w odniesieniu do ich znaczcych wpByww . Zamiar: Tam, gdzie dane odno[nie efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji dotycz znaczcych wpByww na [rodowisko, ktre podlegaj regulacji prawnej, efekty dziaBalno[ci na rzecz osignicia zgodno[ci z przepisami musz zosta omwione. Do deklaracji [rodowiskowej mo|na rwnie| doBczy inne informacje zwizane efektami dziaBalno[ci [rodowiskowej. Sposb postpowania: Przy podawaniu danych okre[lonych w punkcie (d), mo|na rwnie| zaBczy informacje o dopuszczalnych prawem warto[ciach granicznych w celu przedstawienia osignitej zgodno[ci prawnej. Inne informacje, ktre mo|e dostarczy organizacja, to dane na temat inwestycji zwizanych z doskonaleniem dziaBalno[ci [rodowiskowej, wsparcia dla lokalnych grup ochrony [rodowiska i informacje o dziaBaniach zachcajcych do prowadzenia dialogu z zainteresowanymi stronami. Nale|y rozwa|y przedstawienie istniejcych planw odno[nie bezpieczeDstwa. Dobre pomysBy: -informacje o wyrobach -polityka zaopatrzeniowa -stosowne decyzje i inwestycje -dziaBanie zapobiegawcze /dziaBania zwizane z ochron [rodowiska /[rodki zapobiegawcze -skargi, powszechne lub lokalne obawy spoBeczno[ci -badanie i rozwj -zdarzenia i przekroczenia -bud|et Wymaganie : Punkt (g) 'nazwisko i numer akredytacyjny weryfikatora [rodowiskowego wraz z dat zatwierdzenia deklaracji'. Zamiar : Informacja o tym kto i kiedy dokonaB weryfikacji deklaracji [rodowiskowej. Sposb postpowania: Przy zatwierdzeniu deklaracji. mo|na do niej doBczy o[wiadczenie, ktre przedstawi zakres pracy weryfikatora. 3. KRYTERIA SPRAWOZDAWCZOZCI EFEKTW DZIAAALNOZCI ZRODOWISKOWEJ Stosowanie wskaznikw dot. efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej pomaga w uzyskaniu przejrzysto[ci i zezwala na porwnanie informacji przedstawionych przez organizacj. Wa|ny jest wybr wskaznikw oraz to, |e musz one speBnia wymagania ZaBcznika JJI(3)(3). Komisja, w odpowiednim czasie, opracuje wytyczne odno[nie wyboru i korzystania ze wskaznikw efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej. 4. INFORMACJE DLA OKREZLONYCH GRUP DOCELOWYCH Organizacja mo|e zechcie upubliczni informacje specjalnie opracowane dla zainteresowanych stron. Poni|ej zamieszczone s niektre z zagadnieD istotnych dla r|nych grup zainteresowanych stron. Patrz rwnie| ZaBcznik III(3)(6). Strony zainteresowane oraz ich potrzeby informacyjne. 4.1. Lokalna spoBeczno[. Mo|na spodziewa si szczeglnego zainteresowania w nastpujcych kwestiach : - [rodowiskowe i zdrowotne aspekty wytwarzanych substancji i ich emisji do [rodowiska - ryzyko wystpienia zagro|enia zewntrznego, sposoby zapobiegania i postpowania w przypadku awarii - informacje na temat istoty i liczby skarg oraz sposobu ich rozpatrywania i zaBatwiania - informacja o przekroczeniach dozwolonych wielko[ci emisji i sposobu zapobiegania ich powtrnemu wystpieniu. 4.2. Klienci. Zwizki pomidzy organizacj, a jej dostawcami i klientami s zazwyczaj dBugoterminowe. Klienci to szczeglnie wpBywowa grupa docelowa. Mog oni wyrazi swe [rodowiskowe wymagania w stosunku do dostawcw (polityka zakupu) zwizane z wyrobami, procesami, usBugami lub zarzdzaniem. ZcisBa wspBpraca i obustronne kontakty s najlepszymi sposobami na ustalenie jakimi informacjami s najbardziej zainteresowani klienci i jakie najbardziej po|dane dziaBanie [rodowiskowe podjto. 4.3. Pracownicy. Wiele organizacji uwa|a swoich pracownikw za wa|n grup u|ytkownikw deklaracji [rodowiskowej. Je[li zaistnieje konieczno[, nale|y przedstawi raport [rodowiskowy przed Rad Pracownicz. Szczeglnego zainteresowania mo|na si spodziewa w nastpujcych kwestiach : - powizania pomidzy stanem [rodowiska i warunkami pracy, w tym awarie i zdarzenia oraz sposb reagowania w razie ich wystpienia - plany i mo|liwo[ci odbycia szkoleD wewntrznych dotyczcych zagadnieD [rodowiska. - wdro|enie systemu zarzdzania [rodowiskowego. 4.4. Instytucje finansowe /inwestorzy. Coraz wiksza grupa inwestorw, bankw i firm ubezpieczeniowych przejawia zainteresowanie strategi i efektami dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji. Szczeglnego zainteresowania mo|na si spodziewa w nastpujcych kwestiach : - strategia [rodowiskowa i dziaBalno[ organizacji na poziomie korporacyjnym, - powizanie informacji [rodowiskowych i finansowych, - dziaBania organizacji w kierunku uzyskania zgodno[ci, a jako[ci systemu zarzdzania [rodowiskowego, - zanieczyszczenie gruntu i obecno[ substancji niebezpiecznych np. azbestu, - mo|liwe zagro|enie [rodowiskowe zwizane z zastosowaniem (nowych) technologii, wyrobw, usBug. 4.5. Inne strony. Konsumenci i ich organizacje, a tak|e pozarzdowe organizacje [rodowiskowe s czsto zainteresowane: - polityk [rodowiskow i efektami dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji w odniesieniu do jej procesw, wyrobw i usBug, - zagadnieniami z zakresu polityki lub poruszanymi w mediach, np. o podejmowanych staraniach na rzecz recyklingu produktw zu|ytych w przemy[le elektronicznym, eliminacji toksycznych substancji wystpujcych w farbach, kleju, pochodzeniu drewna w przemy[le meblowym itp. Nale|y pamita, |e rozsdnie jest przedstawi jasne stanowisko w kwestii podjtych staraD i osignitych wynikw - rozwojem efektw dziaBaD na rzecz poprawy stanu [rodowiska w okre[lonym czasie, w poszczeglnych obiektach organizacji jak rwnie| na szczeblu korporacji, zwBaszcza w szerszym kontek[cie, dla porwnania z wymaganiami prawnymi, najlepszymi, dostpnymi technologiami i efektami dziaBalno[ci [rodowiskowej innych, podobnych organizacji, - informacj o konkretnych celach i zadaniach krtko- i dBugoterminowych nie tylko dotyczcych emisji, ale rwnie| o po[rednich wpBywach na [rodowisko poprzez :zu|ycie surowcw, wyroby i usBugi, wyroby trudne w zbyciu czy transport - w jaki sposb zasada zapobiegania zostaBa zastosowana przy podejmowaniu decyzji na rzecz poprawy stanu [rodowiska ZAACZNIK II WYTYCZNE W SPRAWIE UDZIAAU PRACOWNIKW PODCZAS PRAC NAD EMAS (Wszystkie odniesienia do zaBcznikw dotycz zaBcznikw do rozporzdzenia (WE) numer 76I/200I, o ile wyraznie nie stwierdzono inaczej) WSTP Wytyczne dotyczce udziaBu pracownikw podczas prac nad EMAS oparto na podstawie nastpujcych artykuBw: ArtykuB 1(2) rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 ktre okre[la |e : 'Celem EMAS jest wspieranie cigBego doskonalenia efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji poprzez: & (d)  Aktywne zaanga|owanie pracownikw organizacji oraz wBa[ciwe szkolenia podstawowe i specjalistyczne, ktre umo|liwi aktywne uczestnictwo w realizacji zadaD, wymienionych w punkcie(a). Przedstawiciele pracownikw s rwnie| wBczeni, je[li pracownicy wyra| takie |yczenie . ZaBcznik I do Rozporzdzenia (WE) numer 761/2001 ktre okre[la : 'Organizacja powinna zidentyfikowa potrzeby szkoleniowe i powinna wymaga, aby wszyscy pracownicy, ktrych praca mo|e mie znaczcy wpByw na [rodowisko, zostali odpowiednio przeszkoleni. . Nale|y ustali i utrzymywa procedury, aby pracownicy lub czBonkowie ka|dej funkcji i szczebla byli [wiadomi: (a) znaczenia zgodno[ci dziaBania z polityk [rodowiskow i procedurami oraz wymaganiami systemu zarzdzania [rodowiskowego; (b) znaczcych, aktualnych lub potencjalnych, wpByww na [rodowisko, tak|e korzy[ci dla [rodowiska wynikajcych z poprawy dziaBania, (c) ich zadaD i odpowiedzialno[ci w osiganiu zgodno[ci dziaBania z polityk [rodowiskow i procedurami oraz z wymaganiami systemu zarzdzania [rodowiskowego Bcznie z wymaganiami dotyczcymi gotowo[ci na wypadek awarii i reagowania na awarie (d) potencjalnych konsekwencji nieprzestrzegania ustalonych procedur operacyjnych Pracownicy wykonujcy zadania, ktre mog powodowa znaczce oddziaBywanie na [rodowisko powinni by kompetentni dziki odpowiedniemu szkoleniu lub/i do[wiadczeniu. (ZaBcznik I-A(4)(2): . W uzupeBnieniu wymagaD sekcji A niniejszego zaBcznika, nale|y d|y do zaanga|owania pracownikw w proces cigBej poprawy efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji. W tym celu nale|y stosowa odpowiednie formy uczestnictwa, takie jak system ksig z sugestiami lub praca zespoBowa nad poszczeglnymi projektami lub komitety [rodowiskowe. Organizacje uwzgldniaj wytyczne Komisji w sprawie stosowania najlepszej praktyki w tej dziedzinie. Przedstawiciele pracownikw s wBczeni realizacj procesu, je[li wyra| takie |yczenie. (ZaBcznik I-B(4):  Zaanga|owanie wszystkich pracownikw do pracy na rzecz [rodowiska stwarza szans i mo|liwo[ bardziej skutecznego dziaBania i jest nieodzownym warunkiem sukcesu. Czynny udziaB pracownikw w procesie cigBej poprawy dziaBalno[ci [rodowiskowej organizacji nie powinien by postrzegany jako przeszkoda. Niniejsze wytyczne maj potwierdzi powy|sze. Wytyczne te pokazuj sposoby i [rodki i aktywnego zaanga|owania i udziaBu pracownikw, pozwalajce na bardziej efektywne wykonywanie pracy bez zbytecznego obci|enia kierownictwa i pracownikw jednocze[nie zapewniajc wBa[ciwe wdro|enie EMAS. Praca nad zagadnieniami [rodowiskowymi musi by cigBa. Bez czynnego wBczenia si i uczestnictwa wszystkich (kierownictwa i pracownikw) w organizacji, nie osigniemy zamierzonego celu. Zaanga|owanie wszystkich zatrudnionych w organizacji do pracy, jest odpowiednim sposobem, aby system zarzdzania odzwierciedlaB stan rzeczywisty i byB na czasie. Do[wiadczenie pokazuje, |e system zarzdzania bez aktywnego zaanga|owania wszystkich pracownikw, szybko staje si zbiurokratyzowany i nie funkcjonuje prawidBowo. Jest wa|ne aby pracownicy postrzegli prac na rzecz [rodowiska, nie jako zagro|enie, ale jako mo|liwo[, jedn z wielu, poprawiajc warunki pracy i przynoszc dum z pracy w organizacji przyjaznej [rodowisku. Badania, audyt organizacji zarejestrowanych w EMAS i do[wiadczenie zwizane z zagadnieniem zmian organizacji pracy, pokazaBy |e gdy wszyscy pracownicy s aktywnie zaanga|owani, a w szczeglno[ci gdy ich przedstawiciele aktywnie uczestnicz w pracach, rezultat jest lepszy. Do[wiadczenie pokazuje rwnie|, |e mo|na unikn pewnego zmczenia pojawiajcego si po okresie pracy nad EMAS czy ISO 14001, wBa[nie poprzez czynny udziaB pracownikw.  DECYZJE ADMINISTRACYJNE Oglnie Nale|y uzna, |e czynne zaanga|owanie pracownikw jest siB napdow oraz wstpnym warunkiem do cigBej i pomy[lnej poprawy stanu [rodowiska, jak rwnie| gBwn siB sprawcz doskonalenia efektw dziaBalno[ci [rodowiskowej. Czynne uczestnictwo pracownikw i ich aktywna postawa jest odpowiednim sposobem na pomy[lne wdro|enie systemu zarzdzania [rodowiskowego w organizacji. Nale|y uzna, |e okre[lenie  zaanga|owanie pracownikw obejmuje zarwno udziaB w jak i informacje dla indywidualnego pracownika i jego przedstawiciela. Dlatego udziaB pracownikw powinien odbywa si na wszystkich szczeblach. Nale|y udostpni [rodki (narzdzia) sBu|ce do aktywnego zaanga|owania pracownikw. Dowody istnienia takowych powinny by dostpne dla weryfikatorw. Takimi dowodami mog by np. :  ProtokoBy ze spotkaD ze zwizkami zawodowymi, radami pracowniczymi lub z innych spotkaD w obrbie organizacji. Dostp do odpowiedniej edukacji, szkoleD i informacji. Udogodnienia uBatwiajce pracownikom wyra|anie sugestii (np. ksiga z sugestiami) Dostp do czBonkw komitetw [rodowiskowych Spotkania kadry zarzdzajcej i pracownikw oraz przedstawicieli sekcji ochrony [rodowiska firmy. Utworzenie zespoBw zajmujcych si [rodowiskiem lub grup projektowych. Regularne informowanie pracownikw. Kontakty pomidzy weryfikatorami, pracownikami i ich przedstawicielami. Czynny udziaB oraz przepByw informacji pomidzy specjalist ds. ochrony [rodowiska / a przedstawicielem kierownictwa i pracownikami lub przedstawicielami pracownikw.  Nale|y uzna, |e zaanga|owanie, gotowo[ do reagowania i czynne wsparcie ze strony kierownictwa jest wstpnym warunkiem powodzenia tych procesw. W tym kontek[cie nale|y podkre[li konieczno[ uzyskania informacji zwrotnej ze strony kierownictwa. 2.2. Edukacja I szkolenie Nale|y uzna potrzeb cigBego informowania i szkolenia personelu w kwestiach [rodowiska. Podstawowe informacje i szkolenie powinno obejmowa wszystkich pracownikw. Szkolenie kierownictwa ma rwnie| zasadnicze znaczenie w kierowaniu zmianami. Pracownicy, ktrzy s bardziej wBczeni w systemie zarzdzania [rodowiskowego, poprzez np. uczestnictwo w pracach grupowych powinni odby specjalistyczne szkolenie podnoszce ich kwalifikacje. Szkolenie to powinno skBada si, ale nie ogranicza, do systemu EMAS, polityki [rodowiskowej, najlepszych praktyk i komunikowania si. 2.3. Poziomy zaanga|owania. Nale|y uzna, |e udziaB pracownikw jest wa|ny i konieczny na wszystkich poziomach i etapach od pierwszego dnia pracy, w systemie zarzdzania [rodowiskowego. Dlatego organizacje powinny wBczy pracownikw do : - formuBowania polityki [rodowiskowej organizacji, - wstpnego przegldu [rodowiska i analiz aktualnego stanu wiedzy oraz gromadzenia i weryfikacji informacji, - budowaniu i wdro|enia systemu zarzdzania [rodowiskowego polepszajcego dziaBalno[ na rzecz [rodowiska, - udziaBu w pracach komisji [rodowiskowych powoBanych dla gromadzenia informacji z udziaBem specjalisty ds. ochrony [rodowiska, przedstawicieli kierownictwa i pracownikw, - udziaBu w pracach poBczonych zespoBw opracowujcych program i audyt [rodowiskowy, - opracowaniu deklaracji [rodowiskowej. 2.4. Sugestie pracownicze i systemy nagradzania Organizacja powinna dopilnowa, aby pracownicy mieli mo|liwo[ zgBaszania wBasnych sugestii na rzecz doskonalenia dziaBalno[ci pro [rodowiskowej w prosty, nieskomplikowany sposb. Na przykBad przy pomocy skrzynki, do ktrej mo|na wrzuca propozycje. Gdy dziaBania podjte przez pracownika prowadz do poprawy ekonomicznego i /czy [rodowiskowego dziaBania organizacji, pracownik powinien by nagrodzony, w formie pieni|nej lub innej. ZAACZNIK III WYTYCZNE W SPRAWIE IDENTYFIKACJI ASPEKTW ZRODOWISKOWYCH I OCENY ICH WA{NOZCI (Wszystkie odniesienia do zaBcznikw dotycz zaBcznikw do rozporzdzenia (WE) numer 76I/200I, o ile wyraznie nie stwierdzono inaczej) 1. CEL WYTYCZNYCH Celem tego dokumentu jest podanie wytycznych odno[nie identyfikacji znaczcych aspektw [rodowiskowych wynikajcych z dziaBaD, wyrobw produktw i usBug, nad ktrymi organizacja dziaBajca w ramach EMAS sprawuje kontrol zarzdcz i wywiera wpByw, zgodnie z ZaBcznikiem VI. W systemie EMAS znaczce aspekty [rodowiskowe s w centrum uwagi systemu zarzdzania [rodowiskowego wraz z ich ocen, doskonaleniem dziaBalno[ci [rodowiskowej poprzez ustalanie celw i zadaD i podlegaj cigBemu procesowi przegldu. Zgodnie z ZaBcznikiem III, znaczce aspekty i ich wpBywy na [rodowisko s istotne w ustaleniu deklaracji [rodowiskowej. 2. ZWIZEK POMIDZY ASPEKTAMI ZRODOWISKOWYMI, ZNACZCYMI ASPEKTAMI ZRODOWISKOWYMI A ZNACZCYM WPAYWAMI NA ZRODOWISKO Zasada EMAS polega na tym, |e aspekty [rodowiskowe (ArtykuB 2 (z Rozporzdzenia (EC) numer 761/2001) bdce skutkiem dziaBaD organizacji powoduj wpByw na [rodowisko (ArtykuB 2(g)). Je[li okre[lony aspekt [rodowiskowy organizacji powoduje wzrost znaczcego wpBywu na [rodowisko, aspekt ten musi by rozwa|any jako znaczcy i musi zosta wBczony do systemu zarzdzania [rodowiskowego. 3. PROCEDURA IDENTYFIKACJI ZNACZCYCH ASPEKTW ZRODOWISKOWYCH  KROK PO KROKU. W ZaBczniku VI przedstawiono przykBady po[rednich i bezpo[rednich aspektw [rodowiskowych. Lista ta nie jest wyczerpujca. We wstpnym i cigBym procesie przegldu [rodowiska, spraw nieodzown dla organizacji jest, aby w sposb bezstronny, wyczerpujcy i otwarty rozwa|y poszczeglne aspekty [rodowiskowe zwizane z prowadzon dziaBalno[ci, wyrobami czy usBugami. Mo|e si zdarzy, |e trudno bdzie sklasyfikowa zidentyfikowane aspekty [rodowiskowe jako po[rednie czy bezpo[rednie. Nale|y wwczas pamita, |e gBwnym powodem identyfikacji aspektw [rodowiskowych jest uzyskanie peBnego obrazu znaczenia dziaBaD, wyrobw i usBug organizacji dla [rodowiska w celu zajcia si wszystkimi, rozpoznanymi aspektami. Wa|n kwesti, nie jest sam podziaB aspektw na po[rednie czy bezpo[rednie, lecz pewno[, |e wszystkie zostan zidentyfikowane i zarzdzane w systemie. Procedura identyfikacji znaczcych aspektw [rodowiskowych mo|e by podsumowana nastpujco:    CigBy proces przegldu CigBy proces przegldu   Przy ocenie znaczenia nale|y rozwa|y : mo|liwo[ci spowodowania szkody dla [rodowiska wra|liwo[ [rodowiska rozmiar i czstotliwo[ wystpowania aspektw [rod. znaczenie dla podmiotw i pracownikw organizacji 5. istnienie i wymagania ustawowe odno[nie ochrony [rodowiska      4. W JAKI SPOSB ZIDENTYFIKOWA BEZPOZREDNIE ASPEKTY ZRODOWISKOWE? Bezpo[rednie aspekty s powizane z dziaBalno[ci organizacji, wyrobami i usBugami. Wszystkie organizacje musz uwzgldni bezpo[rednie aspekty swego dziaBania. Jednak|e organizacje nieprzemysBowe powinny szczegln uwag skierowa na po[rednie aspekty [rodowiskowe wynikajce ze swych dziaBaD, wyrobw czy usBug. Sposb postpowania : - rozmowy z pracownikami - inspekcja obiektu i jego ssiedztwa - rozmowy z zainteresowanymi stronami - przegld dokumentw (np. kart bezpieczeDstwa materiaBw , licencji) - stan prawny (np. aktualne przepisy, wymogi techniczne jak np. obowizkowy monitoring zanieczyszczeD) - kryteria eko-znaku - sprawdzenie informacji w izbie handlowej - wywiad z innymi przedsibiorstwami EMAS - sprawdzenie przepBywu materiaBw - przegld istniejcych wskaznikw dziaBalno[ci - przegld infrastruktury organizacji (np. linii energetycznych, rurocigw, torowisk) Przemy[lenia: - polityka zakupw - emisja do powietrza i uwalnianie do wody - odpady - korzystanie z zasobw naturalnych i surowcw (w tym energii) - problemy lokalne (haBas, wibracje, odory, pyB) - eksploatacja terenu i zanieczyszczenie - zagadnienia zwizane z przeszBymi dziaBaniami - transport 5. POZREDNIE ASPEKTY ZRODOWISKOWE I JAK NA NIE WPAYWA [ZAACZNIK VI (6)(3)] ZaBcznik VI (6)(3) traktuje po[rednie aspekty [rodowiskowe na rwni z bezpo[rednimi aspektami zgodnie z ZaBcznikiem VI (6)(2). Po[rednie aspekty [rodowiskowe mog wynika ze wzajemnego oddziaBywania na siebie organizacji i stron trzecich, co w pewnym stopnia mo|e by wynikiem ubiegania si organizacji o rejestracj w ramach EMAS. Dla organizacji nieprzemysBowych takich jak lokalne wBadze czy instytucje finansowe wa|ne jest, aby i one uwzgldniBy aspekty [rodowiskowe zwizane ze swoj podstawow dziaBalno[ci. Sporzdzenie listy aspektw powizanych tylko z obiektem i wyposa|eniem mo|e okaza si niewystarczajce. Sposb postpowania : - wywiad z (pod) wykonawcami i dostawcami (np. firmy usBugowe, wBa[ciciele nieruchomo[ci) - wywiad z klientami - zwrcenie uwagi na stosowanie i usuwanie wyrobw - zwrcenie uwagi na dziaBanie (pod)-wykonawcw - zwrcenie uwagi na kryteria eko-znakowania - sprawdzenie informacji z izby handlowej itp. - wywiad z innymi przedsibiorstwami zarejestrowanymi w EMAS - wywiad z organizacjami pozarzdowymi i innymi podmiotami - zwrcenie uwagi na informacje o dostarczanych wyrobach i usBugach Przemy[lenia: - zagadnienia dotyczce wyrobw - kontrakty - transport - nowe rynki dla aktualnych wyrobw - produkty finansowe - oferta wyrobw - turystyka - usBugi Bezpo[rednie aspekty [rodowiska mog by kontrolowane przez wewntrzne decyzje kierownictwa. Podczas gdy aspekty [rodowiskowe wymagaj od organizacji wywarcia wpBywu na swych (pod)-wykonawcw, dostawcw, klientw i u|ytkownikw swych wyrobw i usBug w celu uzyskania korzy[ci dla [rodowiska. Wymaga to od organizacji kreatywno[ci w sposobie wykorzystania wBasnych wpByww. Na podstawie ZaBcznika VI 6(3)(a) do (g) zarzdzanie po[rednimi aspektami [rodowiskowymi mo|e obejmowa, ale nie ogranicza si do: (a) zagadnieD dotyczcych wyrobw (projekt, rozwj, opakowanie, transport, wykorzystanie, odzysk/usuwanie odpadw ) Do rozwa|enia : - dostpne dane dot. oceny cyklu |ycia wyrobw - wyniki ustalenia i wykorzystania wskaznikw dziaBalno[ci [rodowiskowej - aspekty [rodowiskowe powizane z dostarczanymi wyrobami, ich wytworzeniem - dajce si przewidzie efekty niewBa[ciwego stosowania i niedopuszczalnej przerbki lub usuwania produktw - potrzeba informacji i dodatkowej edukacji dla klientw/konsumentw i dostawcw (np. na temat stosowania i usuwania wyrobw)) - trwaBo[ i naprawa produktw, porwnanie istniejcych wyrobw z nowymi seriami produktw oraz cz[ci zmienne (b) inwestycji kapitaBowych, po|yczek i usBug ubezpieczeniowych Do rozwa|enia : - polityka odno[nie warunkw uczestnictwa i wysoko[ci skBadek (np. preferencyjne traktowanie przyjaznych [rodowisku przedsibiorstw, organizacji EMAS) - polityka inwestycyjna (inwestycje przyjazne [rodowisku) - procedury oceny (redukcja ryzyka [rodowiskowego) - polityka po|yczkowa (np. preferencyjne traktowanie przyjaznych [rodowisku przedsibiorstw, organizacji EMAS) -oferta produktw (np. fundusze przyjazne [rodowisku) (c) nowe rynki Wprowadzenie istniejcych wyrobw na nowe rynki mo|e skutkowa powstaniem nowych aspektw [rodowiskowych. Uwzgldniajc to organizacja mo|e zwrci uwag na : - istniejc infrastruktur dla np. recyklingu i postpowania z odpadami niebezpiecznymi, transportu i postpowania z substancjami trudnymi, oczyszczania [ciekw i reagowania w nagBych awariach - normy technologiczne i o[wiatowe - [wiadomo[ zagadnieD [rodowiskowych na nowym rynku (d) wybr i struktur usBug (np. transport lub gastronomia) Organizacje mog zwrci uwag na sposb zarzdzania [rodowiskowego u dostawcw usBug jak: - usBugi hotelarskie (hotele, centra konferencyjne) - usBugi przewozowe (przyjazny [rodowisku sposb transportu, wBa[ciwa organizacja transportu, standardy technologiczne i zu|ycie paliwa) - oferta wyrobw, przyjazna [rodowisku polityka zakupw, korzystanie z naczyD wielokrotnego u|ytku lub rozkBadajcych si, gospodarka odpadami w przypadku usBug gastronomicznych (e) decyzje administracyjne i planistyczne Organizacje mog zwrci uwag na: - ewentualne przyszBe aspekty [rodowiskowe powstaBe w wyniku realizacji decyzji planistycznych - wyniki prb do[wiadczalnych lub modelowania komputerowego - uzyskane do[wiadczenie z wdro|enia podobnych projektw (f) struktura oferty wyrobw Wa|ne dla organizacji sprzedajcych lub dystrybutorw wyrobw dostarczonych przez strony trzecie. Organizacja mo|e: - stosowa przyjazn [rodowisku polityk zaopatrzenia w odniesieniu do kontrahentw czy wyrobw - udziela preferencji dostawcom, umo|liwiajcym oddanie zakupionych lecz niewykorzystanych wyrobw - poszukiwa produktw (w obrbie produktw tego samego rodzaju) posiadajcych powszechnie akceptowane eko-etykiety (g)efekty dziaBalno[ci [rodowiskowej oraz praktyki [rodowiskowe kontrahentw, podwykonawcw i dostawcw Organizacja mo|e: - zbada jakie s efekty dziaBalno[ci [rodowiskowej wyrobw i usBug u (pod)wykonawcw i dostawcw - sprawdzi karty bezpieczeDstwa, analizy linii produktw lub inne wa|ne dokumenty zwizane z bezpieczeDstwem dostarczone przez podwykonawcw - szkoli (pod) wykonawcw i dostawcw (np. poprzez doradzanie jak zredukowa zagro|enie [rodowiskowe) - wBczy tzw.  przyjazne dla [rodowiska klauzule do kontraktw Przemy[lenia: - szkolenie klientw (np. odno[nie stosowania i usuwania wyrobw, doradztwo odno[nie redukcji zagro|enia [rodowiskowego) - sprzyjajca [rodowisku polityka zaopatrzeniowa - preferencyjne traktowanie przedsibiorstw przyjaznych [rodowisku np. tych zarejestrowanych w EMAS (po|yczki, ubezpieczenia) - przyjazne dla [rodowiska inwestycje - dokonywanie zakupw u dostawcw przyjmujcych zwroty, - przyjazne dla [rodowiska klauzule w kontraktach 6. W JAKI SPOSB PPRZEPROWADZI OCEN ZNACZENIA Dla stwierdzenia czy zidentyfikowane aspekty [rodowiskowe s znaczce, wszystkie musz zosta zbadane i ocenione. Aspekty [rodowiskowe, ktre zostaBy zidentyfikowane jako znaczce, musz zosta wBczone do systemu zarzdzania [rodowiskowego i procesu cigBego przegldu [rodowiskowego. Te zidentyfikowane jako nieistotne powinny rwnie| podlega kontroli ze wzgldu na zmian okoliczno[ci. Aby dokona oceny znaczenia aspektw [rodowiskowych, organizacja sama przyjmuje odpowiednie kryteria. Zgodnie z Rozporzdzeniem (WE) numer 761/2001, kryteria te  s wyczerpujce, mo|liwe do niezale|nego sprawdzenia, powielania (ZaBcznik VI (6)(4) i powinny by w peBni zgodne z prawem wsplnotowym (ZaBcznik VI (6)(1). ZaBcznik 6(4) do (g) podaje niektre kryteria, ktre organizacja mo|e rozwa|y przy okre[laniu znaczenia swych aspektw [rodowiskowych. Zasadniczo organizacja powinna rozwa|y nastpujce zagadnienia przy ocenie znaczenia swoich aspektw [rodowiskowych : - mo|liwo[ stworzenia zagro|enia dla [rodowiska - podatno[ [rodowiska lokalnego, regionalnego czy globalnego - rozmiar, ilo[, czstotliwo[ i odwracalno[ aspektw [rodowiskowych i wpByww - istnienie i wymogi odpowiedniej legislacji [rodowiskowej - znaczenie dla stron zainteresowanych i pracownikw organizacji Wy|ej wspomniane zagadnienia i wybrane kryteria, mog przybra prost form pytaD i odpowiedzi  tak lub  nie , wzgldnie ka|d inn, umo|liwiajc najpierw ocen znaczenia aspektw [rodowiskowych danej organizacji a nastpnie, stworzenie listy priorytetowej dla dziaBaD, (np. przez klasyfikacj aspektu jako  wysoki .  [redni ,  niski , lub  bardzo wa|ny ,  mniej wa|ny ). Oceniajc znaczenie wpByww na [rodowisko powstaBych z dziaBalno[ci organizacji bierze ona pod uwag nie tylko normalne warunki dziaBalno[ci, ale warunki istniejce podczas rozruchu i zakoDczenia eksploatacji oraz warunki nadzwyczajne , ktre mo|na w rozsdny sposb przewidzie. Dodatkowo nale|y uwzgldni dziaBalno[ prowadzon w przeszBo[ci, aktualn i planowan. U|yteczn informacj dla przeprowadzenia oceny mog by pozwolenia, odpowiednie przepisy (np. dotyczcych dopuszczalnych wielko[ci, monitoringu zanieczyszczeD), krajowy plan dziaBania, lokalne plany, wyniki monitoringu czy badania naukowe. Agencje ustawodawcze, klienci i dostawcy, instytucje zajmujce si [rodowiskiem, stowarzyszenia rzemiosBa i handlu, stowarzyszenia przemysBowe, izby handlowe  mog rwnie| dostarcza informacje niezbdne dla przeprowadzenia oceny znaczenia. Przemy[lenia: - skumulowane zanieczyszczenia - zmiany klimatyczne (gazy cieplarniane, ubytek warstwy ozonowej) - zakwaszenie wody i gruntu - eutrofikacja wody i nasycenie gruntu azotem - bior|norodno[ , wpByw na obszary szczeglnej ochrony (np. pomniejszanie rezerwatw przyrody) - skutki dla [rodowiska spowodowane wystpowaniem metali ci|kich - fotochemiczne utleniacze i przyziemna warstwa ozonowa - skutki wystpowania niebezpiecznych chemikaliw w tym trwaBych zanieczyszczeD organicznych - niewBa[ciwe korzystanie z zasobw wodnych i gruntu - zanieczyszczenie powietrza i haBas - niecykliczny przepByw materiaBw, odpadw i pozostaBo[ci [rodowiskowych ZAACZNIK IV WYTYCZNE DLA WERYFIKATORW W SPRAWIE WERYFIKACJI MAAYCH I ZREDNICH PRZEDSIBIORSTW, A ZWAASZCZA MAAYCH I MIKRO FIRM (Wszystkie odniesienia do zaBcznikw dotycz zaBcznikw do rozporzdzenia (WE) numer 76I/200I, o ile wyraznie nie stwierdzono inaczej) WSTP Zauwa|ono, |e MaBe i Zrednie Przedsibiorstwa maj trudno[ci z wdro|eniem systemw zarzdzania takich jak ISO 9001, ISO 14001 i EMAS. Systemy te wydaj si by zbyt biurokratyczne i czasochBonne. Problem tkwi nie w zrozumieniu wymagaD systemw zarzdzania, ale w zdolno[ci do fizycznego i finansowego zapewnienia zasobw do ich wdro|enia i utrzymania. Szczegln trudno[ci jest tradycyjna zale|no[ od kontroli dokumentw, jako jedynej metody zademonstrowania, |e system zarzdzania dziaBa zgodnie z wymaganiami systemw zarzdzania okre[lonymi przez normy i przepisy. Utrzymanie i kontrola takich systemw jest czasochBonna i czsto wbrew przyjtym zwyczajom pracy maBych przedsibiorstw. Charakterystyczne cechy maBych przedsibiorstw to: prosta struktura organizacyjna, wielofunkcyjny personel, szkolenie w miejscu pracy i zdolno[ do szybkiego przystosowania si do zmian. Zadaniem weryfikatora jest rozpoznanie silnych i sBabych punktw organizacji i przeprowadzenie w taki sposb weryfikacji, aby nie nakBada zbyt wielu obowizkw na maBe przedsibiorstwo. Wytyczne te s opracowane dla maBych organizacji i w wielu przypadkach dotycz tylko mikro-firm. Weryfikator powinien korzysta z wBasnego do[wiadczenia, aby upewni si co do przydatno[ci wytycznych dla organizacji, ktr poddaje weryfikacji, zgodnie z jej zasobami. DOKUMENTACJA Celem dokumentacji w systemie zarzdzania jest zapewnienie, |e organizacja mo|e konsekwentnie prowadzi swoje dziaBanie, zgodnie z przyjtym sposobem pracy. Dlatego zastosowanie pisemnych procedur ma zapewni, |e wszystkie operacje s prawidBowo wykonywane bez wzgldu na operatora. Dokumentacja jest u|ywana do prowadzenia ewidencji poszczeglnych dziaBaD oraz prawidBowo wykonywanych procedur, np. dane z monitoringu przedstawiaj zgodno[ z obowizujcym prawem. Podczas weryfikacji MZP weryfikator powinien pamita o nastpujcych kwestiach : - Nie wszystkie procedury wymagaj udokumentowania Ustne procedury i szkolenia podczas wykonywania pracy s czst praktyk stosowan w maBych organizacjach. Zadaniem weryfikatora jest ustalenie czy procedury funkcjonuj. PrzykBad: Obiekt posiada procedur segregacji r|nego rodzaju odpadw. Ewidencja wymaga ustalenia : - czy operator w peBni rozumie swoj rol - czy prowadzona jest segregacja odpadw - Procedury powinny by proporcjonalne Rozmiar i zBo|ono[ dziaBaD, charakter powizanego z tym wpBywu na [rodowisko i kompetencja operatorw  wszystkie te elementy nale|y bra pod uwag przy decydowaniu o trafno[ci procedur. Proste wykresy, piktogramy, notatki mog by najbardziej skuteczne. KONTROLA DOKUMENTACJI Istot przeprowadzania kontroli dokumentw jest zapewnienie, |e odpowiednie dokumenty s dostpne tym pracownikom, ktrzy ich potrzebuj. Najprostszym na to sposobem jest sporzdzenie zestawienia wszystkich dokumentw wraz z osobami, ktre dane dokumenty posiadaj. Sprawdzenie czy system dziaBa, polega na prostym sprawdzeniu czy pracownicy posiadaj odpowiednie dokumenty. PrzykBad Procedura PracownikZaopatrzeniePisanie raportuGromadzenie danychMonitoring emisjiplanowanie wyjazdwRew.1Rew.2Rew.3Rew.4Rew.5Pracownik 1xxPracownik 2xPracownik 3xPracownik 4xPracownik 5x Dla weryfikacji czy to naprawd ma miejsce weryfikator powinien sprawdzi np. czy pracownik 3 rewidowaB - Rew. 1 procedur dotyczc gromadzenia danych. 4. DOWODY Za ka|dym razem weryfikator powinien szuka obiektywnych dowodw funkcjonowania systemu, a nie dowodw w postaci niezliczonej ilo[ci dokumentw, dlatego w maBych organizacjach Batwiej jest sprawdzi skuteczno[ procedur na podstawie wynikw. PrzykBad -kontrola temperatury : Weryfikator nie musi sprawdza pisemnej procedury kontroli temperatury, aby upewni si |e jest ona skuteczna, je[li zapis jest kompletny i wykazuje, |e kontrola odbywaBa si w zakresie przyjtych ograniczeD lecz powinien upewni si, |e pracownik odpowiedzialny za to dziaBanie rozumie swoj rol. Je[li zapisy wyka|, |e wystpiBy przekroczenia ustalonych limitw wwczas organizacja powinna przedstawi efektywne dziaBania korygujce. -recykling: organizacja ktra prowadzi recykling papieru powinna zademonstrowa wBa[ciwe wyposa|enie do jego prowadzenia (pojemniki na makulatur itp.) jak i to |e pracownicy wiedz jak z nich korzysta. Skuteczno[ polityki stosowania papieru pochodzcego z recyklingu mo|e by przedstawiona dziki stosownym oznakowaniu pojemnikw ze zu|ytym papierem. 5. SPRAWOZDANIA Wymaganie sporzdzenia oglnie dostpnej deklaracji EMAS nie powinno by zinterpretowane jako posiadanie profesjonalnie drukowanego raportu. Zamiarem tego wymagania jest jedynie zapewnienie, |e strony zainteresowane bd informowane o dziaBaniach organizacji. W przypadku maBych przedsibiorstw gBwnymi odbiorcami bd te, z najbli|szej okolicy obiektu i organizacja mo|e zaspokoi potrzeby informacyjne stron przy pomocy materiaBw powielanych na fotokopiarce lub w inny obrany przez siebie sposb. EMAS nie powinien by postrzegany przez maBe przedsibiorstwa jako dodatkowe obci|enie. 6. AUDYTY I PRZEGLD. W wikszo[ci maBych firm mo|na wyznaczy kogo[, kto mgBby peBni rol niezale|nego audytora. Jednak|e w bardzo maBych (mikro-firmach) mo|e to by niemo|liwe. Aby unikn konieczno[ci zatrudnienia zewntrznej firmy audytujcej, weryfikator mo|e zaakceptowa niektre alternatywne rozwizania. - audyty z lokalnych izb handlu lub rzemiosBa, z maBych i [rednich przedsibiorstw lub innych organizacji - partnerstwo pomidzy dwoma lub wicej lokalnymi mikro-firmami, wymieniajcymi si materiaBami zrdBowymi czy, fachow wiedz - jednoczesne przeprowadzanie audytw i przegldw weryfikowanych przez kierownictwo, oszczdzajce czas i [rodki Dz.U. L 114 z 24.4.2001, str. 1. Krok 1 Identyfikacja wszystkich aspektw [rodowiskowych Krok 2 Okre[lenie znaczcych kryteriw przez organizacj, pod wzgldem obowizujcego prawa wsplnotowego Krok 3 Identyfikacja znaczcych aspektw [rodowiskowych na podstawie kryteriw wspomnianych w kroku 2 Analiza wszystkich aspektw [rodowiskowych (ZaBcznik VI (6)(1)) - bezpo[rednie aspekty [rodowiskowe (ZaBcznik VI (6)(2)) - po[rednie aspekty [rodowiskowe (ZaBcznik VI (6)(3)) Nieznaczce Aspekty Znaczce aspekty [rodowiskowe 2D:@bhj N  vz*Rz 4^d|3&32?H?@@bAA,IһҮҮҮҮҒҒ>*CJ5\0J6B*OJPJQJphB*OJPJQJ]ph6B*OJPJQJphOJQJ"j0JB*OJPJQJUphB*OJPJQJph0JB*OJPJQJphB*CJaJph6B*CJ]aJph624DFjl68>@\^ $ 1$^`a$$ 71$a$$a$$da$6~ x z   vxz$ 71$a$$ 71$a$$ 71$^`a$z|~24TV$ 7 1$^ a$  71$$ 71$a$$ 71$a$VXZ\^`bd|~$a$ & F$a$L^L ^`$ 7 1$^ a$ ##n%p%r%))22222222222222$ & F `a$$a$22222222222222222333(3*3P3R3X55$ & F `a$$h^ha$$ & Fa$$a$55D:F:^>`>b>d>v>x>.?0?2?H?J?@@`AbACCEE.F0G2G(I*I,I$ & Fa$$a$,INIPIRIrIIIJ|J~JJJJ^K`K$L&LOOPPPQjRJSbSdSNU & F$ & Fa$$a$,INIJJ`KpK&LPLOPHSbSPU^UWW````aaaabbbZc\c d deeeee4f6f@gBgzggg iiii jkkkkm m m$n&nnnnpppLuPupuvvvwwwzzzH}}} ~"~ 6]aJ>*aJ6CJ]aJaJCJaJ5CJ\aJ5CJ\aJCJaJ>*QNUPUWW[[~]]]]]`````````````````$If$a$`aaaabbb $$Ifa$Y$$IfF4%J%064 Fa$IfbbbbbXcZc\c B`Y$$IfF4%J%064 Fa $$Ifa$Y$$IfF4%J%064 Fa\ccc d dfdhdeeeee|ee{{Lrrrrr $$Ifa$~$$IfFF( %n n n 06    4 Fa$If eeeee2f4f$IfY$$IfF4%J%064 Fa $$Ifa$4f6fff@gBgDgxgzggg{{{@rrrrr $$Ifa$$If~$$IfFF( %n n n 06    4 Fa gg,h.h iX$IfY$$IfF4%J%064 Fa iiiiiiij jkk{{{Xrrrrr $$Ifa$$If~$$IfFF( %n n n 06    4 Fa kkrktkkP$IfY$$IfF4%J%064 Fakkklm m mm m"n$n{{{8rrrrr $$Ifa$$If~$$IfFF( %n n n 06    4 Fa $n&nnnnx$IfY$$IfF4%J%064 Fannnnpppppppppppyyyyy$If~$$IfFF( %n n n 06    4 FapqPqpqqqqqqqq&r(rHrbrdrfrhrjrrr"sBtt $If^ & F  $If` & F $If`$IfttttLuNuPupuJvvvvvw{yyttyyyy & F~$$IfFF( %n n n 06    4 Fa$If wwzz@}B}D}F}H}}}}}}}}}}} ~$If ~"~b~~nrnhhhhnhhU & F :$If`$If$$IfF\ ^%R R S S 064 Fa HJ΁$If & F :$If` ΁ЁҁrtFX&ƐȐFHxz~PܙޙHTDF|ΤФʥ֥vvH8"$.056B*\]aJphaJB*aJmH phsH j)E CJUVaJ jU>* B*aJph B*aJph>*B*aJphCJaJCJaJC΁Ёҁrnd````````` 1$7$8$H$$$IfF\ ^%R R S S 064 Fa rtȐDFƔPΘܙޙHzd Ld^`L L^`Lz|̢D^ΤФȥʥtv t$da$$da$dtvFH<~ȸrԹֹ&(dԽr68^`*,"$.0dRTVjlxzNPrt  & F^` $ & F da$d$da$RTVjlxzNRVXZ BDF0`b~0*,޴޴ۖۖۖۓaJ 6]aJ6B*]aJphjUmHnHuCJ%jB*CJUaJmHnHphujCJUmHnHu B*aJphaJ B*aJph6B*CJ]aJph5\5B*\aJph4z|NPRX d & F  & F^`BDHJLNPRT`b & F h^h $ & F da$d::nrtZ\t|46$da$d       npZ$a$d$da$    ^`fhjl\:<DFNPRZ\dfhrx"z""'8'r)),,,//B/D/:3<3X3Z368ᡍፔ B*aJph>*B*aJph5\B*CJaJph%jB*CJUaJmHnHphu5CJ\aJjCJUmHnHuaJ6B*CJ]aJph B*aJph5B*\aJph56B*\]aJph7Z\PP  "$&(*,.02468:<>@@BDFHJLNPRTVXZ\^bdfhlnprtvx