Poniżej znajdują się informacje, wspomagające proces identyfikacji i wyboru znaczących aspektów środowiskowych, których prawidłowe zdefiniowanie jest jednym z najważniejszych elementów opracowania i weryfikacji deklaracji środowiskowej, niezbędnej w procesie rejestracji w systemie EMAS.
Przygotowanie do rejestracji - zbieranie danych do deklaracji środowiskowej
Schemat przedstawiający kroki od identyfikacji aspektu znaczącego do zamieszczenia informacji w deklaracji środowiskowej
Organizacja może wykorzystywać powyższy schemat dla każdego zidentyfikowanego znaczącego aspektu środowiskowego. Podejście takie zapewni, że informacje w deklaracji środowiskowej będą powiązane:
- ze znaczącymi aspektami środowiskowymi,
- wymaganiami prawnymi i celami ustanowionymi przez organizację,
- metodami i sposobami stosowanymi w monitoringu,
- obliczeniami i założeniami służącymi do przedstawiania wartości liczbowych.
Krok 1:
Podstawowym założeniem systemu zarządzania środowiskowego jest prowadzenie nadzoru nad znaczącymi aspektami środowiskowymi. Wszystkie znaczące aspekty środowiskowe powinny zostać zidentyfikowane podczas Introductionnego przeglądu środowiskowego.
W wyniku przeprowadzenia wstępnego przeglądu środowiskowego i przeprowadzonej oceny znaczenia aspektów, w pewnej organizacji jako znaczący aspekt środowiskowy uznano emisję NOX do powietrza.
Krok 2:
Dla każdego istotnego aspektu należy określić podstawowe wymagania z nim związane. Wymagania te są określone albo poprzez wymagania prawne (na przykład wynikające z pozwoleń) lub wynikają z ustalonych celów środowiskowych.
Przykład:
W związku z emisją NOX do powietrza, organizacja powinna spełnić następujące wymagania:
- wynikające z pozwolenia na emisję: maksymalne dopuszczalne stężenie wynosi 10 mg/m3,
- wynikające z programu środowiskowego: emisja NOX na tonę produkcji zostanie obniżona o 10%.
Krok 3:
Dla każdego wymagania, organizacja musi określić czy i w jaki sposób spełnienie wymagań może być zmierzone.
Istnieje różnica pomiędzy opracowaniem informacji dotyczących:
- wymagań lub celów, których realizacja może być wykazana za pomocą wyników bezpośrednich pomiarów (krok 4) i
- wymagań lub celów, których realizacja nie może być wykazana za pomocą wyników bezpośrednich pomiarów. Prowadzi to często do prowadzenia wielu pomiarów oraz dokonywania obliczeń (krok 7).
Przykład:
W przypadku emisji NOX i związanych z nią wymagań, monitoring może być prowadzony w następujący sposób:
- maksymalne dopuszczalne stężenie (10 mg/m3) może być mierzone w przewodzie odprowadzającym gazy odlotowe. Dla tego wymagania należy postępować zgodnie z krokiem 4.
- 10% redukcja emisji NOX na tonę produkcji może być wykazana na podstawie dwóch odrębnych pomiarów oraz obliczeń. Dla tego wymagania należy postępować zgodnie z krokiem 7.
Krok 4:
Dla każdego wymagania, którego spełnienie może zostać wykazane w wyniku prowadzenia bezpośrednich pomiarów, należy określić odpowiednie działania monitorujące. Przygotowanie takich działań obejmuje odpowiedź na następujące pytania:
- Kto jest odpowiedzialny za prowadzenie pomiarów?
- Jakie wyposażenie pomiarowe jest stosowane?
- Jaka jest częstotliwość pomiarów?
- W jaki sposób wyniki są dokumentowane?
- Z jaką częstotliwością należy kalibrować urządzenia?
Przykładami monitoringu bezpośredniego mogą być następujące działania:
- monitoring jakości emisji do powietrza i wody,
- monitoring ilości emisji i ilości powstających odpadów,
- monitoring poziomu hałasu,
- monitoring maksymalnej ilości substancji niebezpiecznych przechowywanych w obiekcie.
Przykład:
Maksymalne dopuszczalne stężenie (10 mg/m3) będzie mierzone w przewodzie wylotowym. Ponieważ są dwa przewody wylotowe, potrzebne będą dwa urządzenia pomiarowe. Przygotowano następujący program monitoringu:
- za prowadzenie pomiarów odpowiedzialny jest kierownik działu technicznego,
- stosowane wyposażenie: automatyczne urządzenia pomiarowe zainstalowane w przewodach wylotowych,
- częstotliwość pomiarów: ciągłe
- prowadzenie zapisów: elektronicznie w systemie zarządzania danymi.
Krok 5:
Dla każdego wymagania, należy prowadzić monitoring zgodnie z programem. Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące elementy:
- właściwe szkolenie oraz świadomość personelu prowadzącego monitoring,
- zarządzanie danymi (w wypadku systemów elektronicznych należy regularnie sporządzać kopie zapasowe),
- sposób postępowania w przypadku, jeżeli pomiary wykazują niezgodność z wymaganiami?
Przykład:
Maksymalne dopuszczalne stężenie (10 mg/m3) będzie mierzone zgodnie z programem monitoringu. Specjalną uwagę należy zwrócić na następujące elementy:
- właściwe szkolenie i podnoszenie świadomości personelu wydziału technicznego,
- zarządzanie danymi: kopie zapasowe danych będą sporządzane co tydzień, co pół roku będzie przeprowadzany test sprawdzający, czy istnieje możliwość wprowadzenia kopii danych do systemu,
- personel wydziału technicznego będzie również przeszkolony w działaniach, które muszą być podjęte w przypadku wykazywania przez pomiary niezgodności z wymaganiami dotyczącymi poziomu emisji NOX.
Krok 6:
Wszystkie zbierane dane powinny być analizowane i przedstawiane w sposób umożliwiający stwierdzenie stopnia zgodności z wymaganiami. Dla każdego aspektu znaczącego należy przedstawić co najmniej:
- wymagania ustalone przez prawo (na przykład przez pozwolenia) lub wynikające z celów przyjętych przez organizację (zgodnie z ustaleniami w programie środowiskowym),
- metodę pomiaru,
- wszelkie odchylenia od programu monitoringu,
- wyniki z ostatniego roku,
- wyniki z poprzednich lat.
Przykład:
Organizacja zdecydowała, że wyniki monitoringu maksymalnego dopuszczalnego stężenia NOX (10 mg/m3) będą przedstawiane w formie wykresu. Wykres będzie przedstawiał najwyższe wartości stężenia w danym miesiącu oraz dopuszczalną wartość stężenia (w tym wypadku 10 mg/m3).

Najwyższe stężenie NOX (w mg/m3) w danym miesiącu (wymóg prawny: 10 mg/m3)
Organizacja powinna przedstawić również informacje dotyczące sposobu prowadzenia pomiaru.
Kolejne kroki odnoszą się tylko do tych aspektów środowiskowych, których nie da się monitorować bezpośrednio.
Krok 7:
Dla każdego wymagania, którego spełnienie może zostać wykazane poprzez prowadzenie obliczeń wykonywanych na podstawie wyników pomiarów pośrednich, należy zidentyfikować następujące elementy:
- sposób prowadzenia obliczeń,
- dane wejściowe konieczne do przeprowadzenia obliczeń,
- sposób zbieranie potrzebnych danych.
Przykład:
Podczas kroku 3, stwierdzono, że wielkość emisji NOX na tonę produkcji nie może być monitorowana bezpośrednio lecz będzie obliczana na podstawie wyników innych pomiarów.
Po pierwsze, potrzebne będą dane konieczne do obliczenia rocznej wielkości emisji NOX
Metoda stosowana do obliczenia całkowitej emisji NOX polega na dokonaniu pomiarów zarówno stężenia jak i prędkości przepływu w przewodach wylotowych. A więc, oprócz istniejącego systemu ciągłego pomiaru NOX w przewodach wylotowych (patrz kroki 4 – 6), konieczne będzie również prowadzenie pomiaru prędkości przepływu w przewodach wylotowych w m3 na godzinę. Na podstawie wyników pomiarów stężenia, obliczone zostanie średnie stężenie NOX w danej godzinie.
Wartość ta zostanie pomnożona przez prędkość przepływu w danej godzinie, dając w ten sposób bezwzględną wartość godzinowego stężenia NOX.
Te wielkości godzinowe zostaną zsumowane jako obciążenia tygodniowe oraz roczne.
Po drugie, potrzebne będą dane konieczne do obliczenia wielkości rocznej produkcji w tonach
Wydział produkcji prowadzi rejestr produkcji w tonach na dzień. Roczna wielkość produkcji może być więc w łatwy sposób obliczona.
Na podstawie rocznych wielkości emisji oraz wielkości produkcji można podać roczną emisję NOX na tonę produkcji.
Krok 8:
W celu uzyskania odpowiednich wyników pomiarów należy przygotować program monitoringu obejmujący:
- podział odpowiedzialności za prowadzenie pomiarów,
- stosowane wyposażenie pomiarowe,
- częstotliwość pomiarów,
- dokumentowanie wyników,
- częstotliwość kalibrowania urządzeń pomiarowych.
Przykład:
Do obliczenia rocznej wielkości emisji NOX na tonę produkcji, potrzebne jest prowadzenie trzech działań monitorujących:
- stężenia NOX,
- prędkości przepływu w przewodach wylotowych,
- wielkości produkcji w tonach.
W tym przykładzie, stężenie NOX jest mierzone tak jak w krokach 4 -6.
Aby zmierzyć również prędkość przepływu w przewodach wylotowych w m3 na godzinę, konieczne będzie wprowadzenie do programu monitoringu następujących dodatkowych zadań:
- za pomiar prędkości przepływu odpowiedzialny jest kierownik działu technicznego,
- stosowane wyposażenie: automatyczne mierniki prędkości przepływu zainstalowane w przewodach wylotowych,
- częstotliwość pomiarów: pomiary ciągłe
- prowadzenie zapisów: elektronicznie, w systemie zarządzania danymi,
System zarządzania danymi będzie zmieniony w taki sposób, aby umożliwić obliczenie:
- średniego stężenia NOX dla każdej godziny,
- całkowitej godzinowej prędkości przepływu w m3,
- przez pomnożenie tych dwu wielkości: bezwzględną wartość godzinowego stężenia NOX,
- przez zsumowanie tych wielkości w ciągu tygodnia: bezwzględną wartość tygodniowego stężenia NOX.
Zbieranie danych tygodniowych przez wydział produkcji będzie również włączone do programu monitoringu, a dane będą przechowywane w systemie zarządzania danymi.
Na koniec, wydział ochrony środowiska będzie miał zadanie opracowania cotygodniowych sprawozdań na temat wielkości emisji NOX na tonę produkcji. Wyniki będą sumowane aby uzyskać roczną wielkość emisji.
Krok 9 (taki sam jak krok 5):
Dla każdego wymagania, należy prowadzić monitoring zgodnie z programem. Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące elementy:
- właściwe szkolenie oraz świadomość zaangażowanego personelu,
- zarządzanie danymi (w wypadku systemów elektronicznych należy regularnie sporządzać kopie zapasowe),
- sposób postępowania w przypadku, jeżeli pomiary wykazują niezgodność z wymaganiami?
Przykład:
Do obliczenia rocznej wielkości emisji NOX na tonę produkcji, potrzebne jest prowadzenie trzech działań monitorujących:
- stężenie NOX,
- prędkość przepływu w przewodach wylotowych,
- wielkość produkcji w tonach.
Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące elementy:
- właściwe przeszkolenie i świadomość personelu działu technicznego oraz produkcyjnego,
- zarządzanie danymi – kopie zapasowe danych będą sporządzane co tydzień, co pół roku będzie przeprowadzany test sprawdzający, czy istniej możliwość wprowadzenia kopii danych do systemu,
- personel wydziału ochrony środowiska zostanie przeszkolony do prowadzenia działań, które muszą być podjęte w przypadku, jeżeli tygodniowe wielkości wykazują, że ogólny cel nie będzie osiągnięty. W tym wypadku, będą oni musieli poinformować o tym kierownictwo.
Krok 10:
Dla każdego wymagania, którego spełnienie może zostać wykazane poprzez prowadzenie obliczeń wykonywanych na podstawie wyników pomiarów pośrednich, wykorzystywane będą wyniki monitoringu.
Jeżeli jakieś dane są niekompletne należy wyjaśnić w jaki sposób wpływa to na ogólny wynik. Gdyby, na przykład, urządzenia monitorujące zawiodły w ciągu jednego miesiąca, organizacja musi wyjaśnić jak postępuje w takiej sytuacji. Weryfikator będzie sprawdzał słuszność założeń.
Przykład:
W trakcie kroku 3 stwierdzono, że wielkość emisji NOX na tonę produkcji będzie obliczana w oparciu o następujące dane:
- stężenie NOX,
- prędkość przepływu w przewodach wylotowych,
- wielkość produkcji w tonach.
Zainstalowany system zarządzania danymi podaje wielkości dotyczące:
- bezwzględnej wielkości tygodniowych emisji NOX,
- tygodniowej produkcji wyrażonej w tonach.
Wielkości te mogą być łatwo zsumowane przez wydział ochrony środowiska, aby uzyskać roczne obciążenie na tonę produkcji.





Stronę zrealizowano w ramach Projektu Phare nr 2002/000 605.05.01 "Wdrażanie EMAS w Polsce - Asysta Techniczna"